ਹਰੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ...:: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ

ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ :
ਹਰੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ...
ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ
ਅਨੁਵਾਦ : ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ, ਜੈਤੋ

ਵਿਭਾ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਜਲਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਠ ਕੇ ਉਸਨੇ ਫਰਿਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜ ਪਈ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀ ਰਹੀ। ਘੰਟੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਧਿਆਨ ਫਰਿਜ਼ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਬੂਸਟਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਪਿਆ ਹੈ—ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਝਿਲਮਿਲ ਝਿਲਮਿਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਗਹੁ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਦੀ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਜਗ ਪਈ ਹੈ...ਉਹ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ...ਜਦੋਂ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ, ਕੋਈ ਅੱਗੇ ਕਿੰਜ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ੋਰ ਹੈ—ਪਾਂ-ਪੈਂ...ਪੀਂ-ਪੀਂ...'ਟ੍ਰਿਨ -ਟ੍ਰਿਨ'...ਤੇ ਉਹ ਚੌਰਾਹੇ ਵਿਚੋਂ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਰਤ ਆਈ ਹੈ—'ਟ੍ਰਿਨ-ਟ੍ਰਿਨ'। ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਰਸੀਵਰ ਚੁੱਕਿਆ, ''ਹੈਲੋ, ਡਾ. ਵਿਭਾ ਹਿਯਰ...।''
''ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਲ...ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣੀ ਏਂ...ਮੇਰਾ ਇਕ ਪਰਸਨਲ ਕੇਸ ਹੈ, ਮੈਡਮ !'' ਦੂਸਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।
''ਕਿੱਥੇ ਚੱਲਣਾ ਪਏਗਾ?''
''ਬਸ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਈ ਏ...''
''ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ...?''
''ਸਾਰੀ ਮੈਡਮ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਘਰ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ...ਮੈਂ ਟੈਕਸੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੁਣੇ...!''
''ਤੁਸੀਂ ਆ ਜਾਓ...ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਲੈ ਚੱਲਾਂਗੀ।'' ਤੇ ਉਸਨੇ ਰਸੀਵਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਭਾ ਸਾਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੌੜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਯੂਟ ਆਫ਼ ਕਾਡ੍ਰਿਯੋਲਾਜ਼ੀ ਦੀ ਜਿਸ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਦੀ ਡਾ. ਨਿਵਾਸ ਬੈਠਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਤੇ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਕੁਰਸੀ ਖ਼ਾਲੀ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਹਾਰਟ ਪੇਸ਼ੈਂਟ ਤੇ ਉਸਦੇ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ, ਡਾ. ਨਿਵਾਸ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਜਦ ਉਹ ਬੈਠਦੇ, ਤਦ ਖ਼ੁਦ ਬੈਠਦੇ। ਜਦ ਉਹ ਲੋਕ ਜਾਣ ਲਈ ਉਠਦੇ, ਡਾ. ਨਿਵਾਸ ਫੇਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਹੱਥ ਜੋੜਦੇ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਇਹੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ। ਸਾਰੇ ਬੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਡਾ. ਨਿਵਾਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਹਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ, 'ਇਹ ਉਠਕ-ਬੈਠਕ ਕਰਦਿਆਂ ਤਾਂ ਹਫ ਜਾਈਦਾ ਏ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਜਿਹਾ ਆਏਗਾ, ਜਦ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੈਡਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਹਾਰਟ ਪੇਸ਼ੈਟ ਬਣ ਕੇ ਪਏ ਨਜ਼ਰ ਆਵਾਂਗੇ...।' ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ।
ਇਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, 'ਸਰ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਉੱਠਦੇ ਓ?'
ਡਾ. ਨਿਵਾਸ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਡੂੰਘੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਅੱਖਾਂ ਝੁਕਾਈ ਖੜ੍ਹੀ ਉਤਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇੰਜ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ...ਉਦੋਂ ਹੀ ਡਾ. ਨਿਵਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਵਿਭਾ ਮੈਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਵੱਸਦੇ ਨੇ...ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹਾਰਟ ਪੇਸ਼ੈਟ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੰਦਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੰਦਰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਡਾ. ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਰਾਜ ਮਿਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਵਿਚ ਜੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੇ ਮੰਦਰ ਢੈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਨਹੀਓਂ ਰਹਿਣੇ...ਬੀਲੀਵ ਮੀ, ਆਈ ਐਮ ਨਾਟ ਏ ਡਾਕਟਰ, ਆਏ ਐਮ ਏ ਸਰਵੈਂਟ ਆਫ਼ ਗਾਡ...!'
ਉਹ ਤੇ ਸਾਰੇ ਡਾ. ਸੁੰਨਮੁੰਨ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉਠਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਡਾ. ਨਿਵਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਓ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਇਕ ਦਿਨ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਇਸ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਆਏ...ਮੈਂ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਇਸ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦੇ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸਮਝਣਾ...'
ਵਿਭਾ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਡਾ. ਨਿਵਾਸ ਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੀ ਗਰਮਾਹਟ ਹੁਣ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੌਸ਼ਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
''ਇਹ ਕੀ, ਤੁਸੀਂ ਬੈਠੋ ਮੈਡਮ...ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਬੜਾ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਂ।''
''ਬੈਠੋ।''
ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਉਹ ਬੈਠੀ ਸੀ, ''ਈ.ਸੀ.ਜੀ. ਕਰਨੀ ਪਏਗੀ?''
''ਨਹੀਂ, ਵਿਭਾ ਦੀ, ਆਈ ਹੈਵ ਡਨ...ਤੁਸੀਂ ਬਸ ਇਕ ਵਾਰੀ ਚੱਲ ਕੇ ਦੇਖ ਲਓ।''
ਉਹ ਉਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰ ਤੁਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੌਸ਼ਲ ਰੱਸਤਾ ਦੱਸਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਗਾਂਧੀ ਮੈਦਾਨ ਕੋਲ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ...ਉਹ ਕਾਰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ...ਜਦੋਂ ਰੈੱਡ ਲਾਈਟ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ ਉਦੋਂ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਕ ਫ਼ੈਲੇ ਹੋਏ ਗਾਂਧੀ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਜੈ ਜਦ ਵੀ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਉਸਨੂੰ ਹੋਸਟਲ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਏ ਵਿਭਾ, ਆਪਾਂ ਘਾਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਈਏ...ਓ.ਕੇ?'
'ਨਾ ਬਾਬਾ, ਮੈਨੂੰ ਤੈਰਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ...'
'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਆਉਂਦਾ ਏ...ਮੈਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾਂ...'
'ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਤੁਲੇ ਓ। ਇਕੱਲੇ ਮਰੋ।' ਉਹ ਹੱਸਣ ਲੱਗੀ ਸੀ।
'ਠੀਕ ਏ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਸਾਥ ਨਹੀਓਂ ਦੇਣਾ...ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਈ ਮਰਨ ਚੱਲਿਆਂ...ਡਾਗਡਰ ਸਾਹਿਬਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਖੜ੍ਹੇ-ਖੜ੍ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾਂ ਦੇਖੋ।...'
''ਮੈਡਮ, ਹਰੀ ਬੱਤੀ!'' ਡਾ. ਕੌਸ਼ਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਭਾ ਆਪਣੇ ਆਪੇ ਵਿਚ ਪਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੱਡੀ ਫੇਰ ਦੌੜ ਪਈ ਹੈ।
''ਤੁਸੀਂ ਕਾਫੀ ਦਿਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹੇ?''
''ਹਾਂ।'' ਬਸ, ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਉਤਰ ਦੇ ਕੇ ਵਿਭਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਜੈ ਦੀ ਮਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਹੋਸਟਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਸੀ। ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਘਰ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਤਦ ਤਕ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕਨੇਕਸ਼ਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਲਾਲਟੈਨ ਨਾਲ ਇਕ ਇਕ ਕਮਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ...ਕਿੰਨਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ! ਪਿਆਰ ਵੀ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕਿੰਨਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਉਹ ਹਾਰਟ ਪੇਸੈਂਟ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਾਲ ਭਰਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਿਜੈ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਥੱਕ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਅ ਲੈਂਦੇ?'
'ਕਿਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵਾਂ? ਬਸ, ਮੈਂ ਹਾਂ ਤੇ ਮਾਂ!' ਵਿਜੈ ਨੇ ਤਿੜਕੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਫੇਰ ਉਹ ਆਪ ਹੀ, ਵੇਲੇ-ਕੁਵੇਲੇ ਮਾਂ ਦੇ ਬੈੱਡ ਕੋਲ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਜਦ ਵਿਜੈ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਉਂਘ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਂਦੀ; ਦਵਾਈ ਦੇਂਦੀ।...ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਸਿੱਕੇ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਲੱਭ ਪਿਆ ਹੈ...
ਫੇਰ ਇਕ ਮੋੜ !
ਫੇਰ ਲਾਲ ਬੱਤੀ !
ਉਸ ਗੱਡੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ !
ਮਾਂ ਨੇ ਘਰ ਦਿਖਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਹੁਣ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਬੇਟਾ।...'
'ਨਹੀਂ ਮਾਂ ਜੀ, ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ।' ਤੇ ਉਹ ਵਿਜੈ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਸੀ, 'ਚੱਲੋ, ਹੁਣ ਛੱਡ ਆਓ !'
ਵਿਜੈ ਅਚਾਨਕ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, 'ਦੇਖੋ ਮੈਂ, ਕੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾਂ...'
'ਹੋਰ ਕੀ, ਓਹੀ ਵਿਜੈ।'
ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਪੋਲ ਆਂ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰੈੱਡ ਲਾਈਟ ਜਗ ਰਹੀ ਹੈ...ਜਦੋਂ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਜਗ ਰਹੀ ਹੋਏ, ਤਦ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਟਸ ਅਗੈਂਸਟ ਦੀ ਟਰੈਫ਼ਿਕ ਰੂਲ...ਆਈ ਮੀਨ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਖਾਧੇ।'
ਦੋਹੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੱਸ ਪਏ ਸਨ।
ਉਦੋਂ ਹੀ ਹਰੀ ਬੱਤੀ ਜਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੱਡੀ ਸਟਾਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ—'ਘ-ਰ-ਰਰ'!
''ਬਸ, ਮੈਡਮ ਖੱਬੇ ਕਰਕੇ ਰੋਕ ਲਓ।'' ਕੌਸ਼ਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੱਡੀ ਦੇ ਰੁਕਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਵਿਭਾ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਬਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
''ਜ਼ਰਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨਾ ਮੈਡਮ...।''
ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਜੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਸੰਭਲ ਕੇ ਬੇਟਾ, ਪੌੜੀਆਂ ਜ਼ਰਾ ਐਸੀਆਂ-ਵੈਸੀਆਂ ਈ ਨੇ...'
ਉਸਦਾ ਜੀਅ ਕੀਤਾ ਦੌੜ ਕੇ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਏ...ਇਸ ਮਕਾਨ ਦੇ ਚੱਪੇ-ਚੱਪੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਚੁੱਪਚਾਪ, ਇਕ ਇਕ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਰਹੀ—ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ।
ਵਿਜੈ ਸ਼ਾਂਤ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਔਰਤ ਉਸ ਲਈ ਕੁਰਸੀ ਲਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਜੈ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
''ਮੈਂ ਪੈਥੇਡਿਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਏ।'' ਕੌਸ਼ਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ''ਮੈਡਮ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬੀ.ਪੀ. ਬੜਾ ਲੋ ਆ ਗਿਆ  ਸੀ...ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੇਲੀ ਸਲੀਪਿੰਗ ਪਿਲ ਲੈਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ...ਕਿਤੇ...?''
ਉਹ ਨਬਜ਼ ਦੇਖਣ ਲਈ ਵੀਣੀ ਫੜਦੀ ਹੈ।
'ਤੂੰ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਡਾਗਡਰ ਏਂ, ਦਰਦ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਦੇਖਦੀ ਪਈ ਏਂ ਨਬਜ਼।' ਫੇਰ ਵਿਜੈ ਏਨੀ ਬਕ-ਬਕ ਕਰਦਾ ਕਿ ਨਬਜ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਦੁੱਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਉਹ ਸਥੈਟਸਕੋਪ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾ ਲੈਂਦੀ।
ਵਿਜੈ ਚੁੱਪ ਪਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਕ-ਬਕ ਕਰੇ ਤੇ ਉਹ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥੈਟਸਕੋਪ ਲਾ ਕੇ ਕਹੇ, ਬਸ, ਹੁਣ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰੋ...।'
'ਨਾਟਕ, ਇਹ ਨਾਟਕ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋਏਗਾ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਏਂਗੀ।'
'ਸਮਝਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ! ਮੈਨੂੰ ਕਾਡ੍ਰਿਆਲੋਜ਼ੀ ਵਿਚ ਸਪੈਸ਼ਲਾਈਜੇਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਣ ਦਿਓ। ਫੇਰ ਜੋ ਕਹੋਗੇ, ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੀ।'
'ਓ ਡਾਗਡਰ ਸਾਹਿਬਾ, ਐਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭੌਂਦੀ ਫਿਰੇਂਗੀ! ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਰਟ ਪੇਸ਼ੈਂਟ ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇਗਾ?'
'ਨਾ ਬਾਬਾ, ਏਨੇ ਸੀਰੀਅਸ ਕੇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਤਾਂ ਫਾਰੇਨ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਹੀ ਕਰਾਂਗੀ...'
ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੌਸ਼ਲ ਈ.ਸੀ.ਜੀ. ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਠਦੀਆਂ-ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
'ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੀਂ, ਤੇਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਰੈੱਡ ਲਾਈਟ ਨਹੀਂ ਬਣਾਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏਂਗੀ, ਤਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿੰਨੀ ਸਮਾਰਟ ਹੋਈ ਹੋਏਂਗੀ! ਤੈਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ।'
'ਹਟੋ, ਕਿੰਨਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਬੋਲਦੇ ਓ!'
'ਅਸ਼ੁਭ ਕੀ! ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰੁਕੇਗਾ; ਤੂੰ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਹਿਲਾਵੀਂ, ਮੈਂ ਵਿਜ਼ਿਟਰਸ ਗੈਲਰੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਦੌੜਦੀ ਹੋਈ ਆਵੀਂ ਤੇ ਇਕ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਚਾਰ-ਛੇ ਟੀਕੇ ਲਾ ਦੇਵੀਂ...ਆਈ ਵਿਲ ਬੀ ਯੋਰ ਫਸਟ ਪੇਸ਼ੈਂਟ...ਡਾਗਡਰ, ਫੀਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਬੋਹਣੀ ਹੋਏਗੀ...।'
ਪਰ ਇੰਜ ਹੋਇਆ ਕਦੋਂ ਸੀ! ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਲੇਨ ਵਿਚੋਂ ਉਤਰੀ ਸੀ, ਗੈਲਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਜਾਣਿਆਂ-ਪਛਾਣਿਆਂ ਚਿਹਰਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਇਤਲਾਹ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦਿੰਦੀ ਵੀ ਤਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ! ਉਸਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਚਾਰ-ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਾਂ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਖ਼ਰਾਬ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵਿਜੈ ਦੇ ਖ਼ਤ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ—'ਵਿਭਾ, ਮਾਂ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸੰਭਦੀਆਂ...ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ ਵਿਭਾ!'...ਪਰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਵਿੱਖ ਸੀ...ਕੈਰੀਅਰ ਸੀ...ਕਿੰਜ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ? ਫੇਰ ਵਿਜੈ ਦੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਖ਼ਤ ਹੋਰ ਆਏ—ਇਕ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਮਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾਂ, ਦੂਜਾ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਸੀ—ਮਾਂ ਚਲੀ ਗਈ!
''ਬੀ.ਪੀ. ਚੈੱਕ ਕਰੋਗੇ ਮੈਡਮ?'' ਕੌਸ਼ਲ ਸਟ੍ਰੈਪ ਲਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਜੈ ਦੀ ਬਾਂਹ ਸਰਕਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਿਲ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ...ਇਸੇ ਤਿਲ ਵਾਲੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਕਈ ਘੰਟੇ ਲੇਟੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਫੇਰ...ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਬੀ.ਪੀ. ਦੇਖ ਕੇ ਪੈਡ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ ਸਲਿੱਪ ਫੜਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ''ਬੀ.ਪੀ. ਕਾਫੀ ਲੋ ਹੈ।...ਡੈਕਾਬੋਲਿਨ ਦਾ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਦੇਣਾ। ਮੇਫੇਂਟਿਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਦਵਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿਣਾ...ਤੇ ਹਾਂ, ਕੱਲ੍ਹ ਫੇਰ ਈ.ਸੀ.ਜੀ. ਕਰਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿਖਾਣਾ...ਅਜੇ ਕੇਅਰ ਦੀ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਏ...ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਕੌਸ਼ਲ।''
—ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਏ ਵਿਭਾ ਕਿ ਆਪਾਂ ਘਾਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਈਏ।
—ਨਾ ਬਾਬਾ, ਮੈਨੂੰ ਤੈਰਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ...
—ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹੜਾ ਆਉਂਦਾ ਏ! ਮੈਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾਂ...
—ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਤੁਲੇ ਓ, ਇਕੱਲੇ ਮਰੋ! ਉਹ ਹੱਸਣ ਲੱਗੀ ਸੀ।
—ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਏਂਗੀ। ਲੈ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਰਨ ਚੱਲਿਆਂ...ਡਾਗਡਰ ਸਾਹਿਬਾ, ਤੂੰ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੀ-ਖੜ੍ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖੀਂ!...
ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ! ਉਦੋਂ ਹੀ ਵਿਜੈ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ''ਪਿੱਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ...ਦੇਰ ਤਕ ਨੀਂਦ ਲਈ ਛਟਪਟਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਫੇਰ ਹਾਰ ਕੇ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾ ਲੈਂਦੇ...।''
ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪਏ ਵਿਜੈ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਠਾਂਣ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।
''ਚੱਲੀਏ ਮੈਡਮ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਏਗੀ।'' ਕੌਸ਼ਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
''ਆਂ!...'' ਉਹ ਸੋਚਾਂ 'ਚੋਂ ਪਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ''ਹਾਂ...ਚੱਲੋ...''
ਉਹ ਫੇਰ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਵਿਜੈ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਾਹਲ ਨਾਲ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ''ਮੈਮ ਸਾਹਿਬਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਫੀਸ...''
ਉਹ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਦਸ-ਦਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨੋਟ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
—ਆਈ ਵਿਲ ਬੀ ਯੋਰ ਫਸਟ ਪੇਸ਼ੈਂਟ। ਡਾਗਡਰ, ਫੀਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨਾ...ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਬੋਹਣੀ ਹੋਏਗੀ...ਵਿਜੈ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ।
ਦਿਲ ਧਾਹਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਨੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਭਰੇ ਗਲ਼ੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ''ਨਹੀਂ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਸ ਏ।''...ਤੇ ਕਾਹਲੇ ਕਦਮੀਂ, ਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਬੈਠਦੀ ਹੈ...ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੌਸ਼ਲ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆਂ, ਗੱਡੀ ਸਟਾਰਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ...ਚਾਲੀ...ਪੰਜਾਹ...ਸੱਠ...ਗੱਡੀ ਭੱਜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ...ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਰੈੱਡ ਲਾਈਟ ਨਹੀਂ...ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਰੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਗ ਆਏ ਨੇ...ਬਸ, ਦੌੜਨਾ ਹੈ, ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਤਕ ਦੌੜਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ...ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ...।...ਤੇ ਜਿਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਫੀਸ ਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਫੇਰ ਦਿਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

    ੦੦੦ ੦੦੦ ੦੦੦
    ਬੇਦੀ ਡੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ, ਬਾਜਾ ਰੋਡ, ਜੈਤੋ-151202. ( ਪੰਜਾਬ )
    ਮੋਬਾਇਲ ਨੰ : 94177-30600.

ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ...:: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ

ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ : ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ...:: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ
ਅਨੁਵਾਦ : ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ, ਜੈਤੋ

ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤ...ਪਾਰਵਤੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥਲੇ ਨੋਟ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਥਰਥਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਨੇ...ਜਿਸਮ ਇੰਜ ਕੰਬਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਪਈ ਝੀਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੀ.ਏ. ਦਾ ਰਿਜ਼ਲਟ ਆਇਆ ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਥਰਥਰਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਦਿਨੇਂ ਜਦੋਂ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਕਿ 'ਮੁੰਡਾ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਹੈ, ਫੋਟੋ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਫਾਰੇਨ ਰਿਟਰਨ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਾਰੂ ਤਾਂ ਬੜੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਨਿਕਲੀ'...ਤਾਂ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਖਿਆ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਲੁਕ ਕੇ ਉਸਨੇ ਵੀ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਿਸਮ ਇੰਜ ਕੰਬਣ ਲੱÎਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਪਈ ਝੀਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ...ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤ!
ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਿਨ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿਚ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਵੀ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਰੋ...' ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ, 'ਆਪਣਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੀ ਤਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾਂ। ਪਾਰੂ ਮੇਰੀ ਇਕਲੌਤੀ ਬੱਚੀ ਏ। ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੀ ਏ। ਕੋਈ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਏਗੀ ਨਾ...'
ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੀ। ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਤਜ਼ਾਮ... ਬਾਰਾਤੀ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਿੰਨੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ! ਪਰ ਵਿਦਾਈ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤੇ...ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਦੱਬਵੇਂ ਪੈਰੀਂ ਪੂਜਾ ਘਰ ਵਿਚ ਗਈ ਸੀ। ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ, ਚੁੱਪਚਾਪ, ਬੈਠ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਇਕਟੱਕ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ...ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਪਈ ਸੀ, 'ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਏਨੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਕੀਤੈ, ਹੁਣ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਧੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੀ ਦੇ ਦਿਓ।'
ਪਿਤਾ ਜੀ ਘੁੰਮੇਂ...ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱÎਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲੇ, 'ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਚੇਤਾ ਏ, ਜਦੋਂ ਪਾਰੂ ਇਸ ਘਰ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ...ਮੈਂ ਕਿੰਨੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ; ਝੂਲਾ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ, ਖਿਡੌਣੇ...ਫੇਰ ਉਹ ਇਸ ਘਰ 'ਚੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਆਂਦਾ...ਪਰ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਵਿਚ ਏਡਾ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਐ, ਮੈਂ ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ...' ਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿਆਣੇ ਵਾਂਗ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।
ਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ---'ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੰਤਾਨ ਆਉਂਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਪੀੜ ਨਾਲ ਕੁਰਲਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਐ...ਹਰ ਕੋਈ ਦੇਖਦਾ ਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿਤਾ...ਜਿਸਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ...ਇੰਜ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਏ ਜੀ?' ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ।
ਦੋਹੇਂ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ...ਅਚਾਨਕ ਪਾਰੂ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਛਣਕ ਗਈਆਂ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਫੇਰ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ–'ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਪਾਰੂ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਲਿਐ...ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਮਝੀਂ ਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ, ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਖ਼ੂਬ ਹੱਸੇ ਤੇ ਘਰੇ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਇਕਾਂਤ ਕੋਨਾ ਲੱਭਣ ਲਗੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ, ਉਹ ਕਿਤੋਂ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਐ...ਅਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਉਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਤਰਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।' ਉਸ ਦਿਨ ਪਾਰੂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਸੁਣਿਆਂ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਮਝ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ–ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤ!
ਫੇਰ ਉਹ ਪਟਨੇ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਕਲੱਬ ਜਾਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਪੈਗ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਠਹਾਕੇ ਲਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੇ-ਅੰਦਰ ਕੰਬ ਜਾਂਦੀ...ਰਾਤੀਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ। ਉਪਰਲਾ ਕਮਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੀ। ਨੀਤੂ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸੌਂਦੇ ਸਨ। ਬੜੀ ਵਾਰੀ ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਬੱÎਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾਏ। ਪਰ ਉਹ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਬਸ, ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਬੱÎਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆ ਜਾਦੀ ਸੀ...ਫਿਰ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੇ। ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ...ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਗੰਧ ਉਸਦੇ ਜਿਸਮ ਵਿਚ ਰਚ ਜਾਂਦੀ। ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਸ ਆਦਮੀ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਤਰਸ!
ਸਵੇਰੇ ਵਿਵੇਕ ਉਲਾਂਭਾ ਦਿੰਦਾ, 'ਮੰਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਹੋਮ-ਵਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਦੇ। ਰਿਜਲਟ ਚੰਗਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਰਿਪੋਰਟ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਪਾ ਬਸ ਏਨਾ ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਨੇ–'ਗੁੱਡ।' ਮਾੜਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਝਾੜ ਪਾ ਦੇਂਦੇ ਨੇ ਬਸ...ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਮੰਮੀ !'
ਨੀਤੂ ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ। ਬਸ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸਨੇ ਡਰਦਿਆਂ-ਡਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ–'ਮੰਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦੇ?...ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਏ।' ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਹਿ ਸਕੀ...ਨਾ ਬੱÎਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਪਤੀ ਨੂੰ...ਅੰਦਰੇ-ਅੰਦਰ, ਕਿਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਬੜਾ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਉਸਨੂੰ ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ!
ਉਦੋਂ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਏ।
ਹੱਥਲੀ ਉੱਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ–'ਇਸ ਨਾਲ ਘਰ ਚਲਾਅ...ਤੇ ਅਹਿ ਤੂੰ ਰੱਖ।'
'ਇਹ ਕੀ ਏ?'
'ਸੌ ਦਾ ਪੱਤਾ...'
'ਕਿਉਂ?'
'ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼...' ਤੇ ਉਹ ਠਹਾਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਸ ਪਏ ਸਨ।
ਉਹ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤਕ ਕੰਬ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਥਰੂ ਆ ਗਏ ਸਨ।
'ਕਿਉਂ ਬਈ, ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਐ?'
'ਜੇ ਕਦੀ ਮੈਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਾ ਰਹੀ, ਫੇਰ...'
'ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇਗੀ...ਇਹ ਪਾਕੇਟਮਨੀ ਏ ਤੇਰੀ। ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਕਰੀਂ।'
ਉਹ ਬੁੱਤ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਮੇਟ ਲਿਆ ਸੀ, 'ਵਚਨ ਦੇਅ, ਤੂੰ ਇਹ ਰੁਪਏ ਨਾ ਘਰ ਵਿਚ ਵਰਤੇਂਗੀ, ਨਾ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕਰੇਂਗੀ...ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਖਰਚੇਂਗੀ...ਮੇਰੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਹੱਕ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਰੁਪਈਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਸਮਝੇਂ।'
ਫੇਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕੇਟਮਨੀ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਸੌ ਦਾ ਪੱਤਾ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਾਅ ਦਿੰਦੇ–'ਯੋਰ ਪਾਕੇਟਮਨੀ।'
ਇੰਜ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲੰਮੇਂ ਸਮੇਂ ਚੱÎਲਿਆ। ਪਰ ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਫਿਸ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ ਤਾਂ ਵਿਵੇਕ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਨੋਟ ਸਨ। ਨੀਤੂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ।
'ਕੀ ਗੱਲ ਏ ਵਿੱਕੂ?'
ਉਹ ਚੁੱਪ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਯਕਦਮ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਨੋਟ ਚਲਾ ਕੇ ਮਾਰੇ 'ਆਫਟਰਆਲ ਆਈ ਐੱਮ ਯੌਰ ਸਨ...ਪਾਪਾਜ਼ ਸਨ ( ਆਖ਼ਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ...ਪਾਪਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ )...ਕੋਈ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪਾਕੇਟਮਨੀ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਫੜਾ ਦੇਂਦੇ ਨੇ। ਆਈ ਹੇਟ ਦਿਸ ਮਨੀ। ਨੀਤੂ, ਤੂੰ ਵੀ ਸੁੱਟ ਦੇ ਇਹ ਰੁਪਏ !'
ਪਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ।
ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਉਸਦੇ ਇਕ ਚਪੇੜ ਮਾਰੀ। 'ਤੂੰ ਵੀ ਮੰਮੀ ਵਾਂਗ ਇਕ ਸਲੇਵ ( ਦਾਸੀ ) ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ...' ਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਭੁੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਕਮਰਿਓਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਨੀਤੂ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ ਸਿਲ-ਪੱਥਰ ਹੋਈ ਥਾਵੇਂ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਦੇਖਦੇ ਦੇਖਦੇ ਵਿਵੇਕ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ! ਏਨਾ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਤੇ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ!...ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤੀ, ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱÎਗਿਆ ! ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਢਹਿ ਪਈ ਤੇ ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗੀ...ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨੋਟ ਪਏ ਹਨ। ਕੋਲ ਹੀ ਇਕ ਸਲਿੱਪ 'ਵਿਦ ਥੈਂਕਸ ਟੂ ਮੰਮੀ ਐਂਡ ਪਾਪਾ-ਨੀਤੂ।' ਉਹ ਨੀਤੂ ਦੀ ਇਸ ਨਿੱਕੀ ਇਬਾਰਤ ਨੂੰ ਵਾਰ–ਵਾਰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗੀ...ਪਰ ਅੱਜ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤ...!
ਫੇਰ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਉਹ ਕਲੱਬ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਬੱਚੇ ਜਦੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਆ ਬੈਠੀ-'ਆ ਨੀਤੂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੋਮ ਵਰਕ ਕਰਾਵਾਂ...।'
ਨੀਤੂ ਇਕਟੱਕ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ।
'ਇੰਜ ਕਿਉਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਏਂ '
'ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਕਲੱਬ ਨਹੀਂ ਗਏ ਮੰਮਾਂ?'
'ਹੁਣ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।'
'ਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ 'ਚ?'
ਉੱਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।'
ਯਕਦਮ ਨੀਤੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾ ਲਈ ਸੀ, 'ਤਾਂ ਫੇਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਹੀਂਓਂ ਪੜ੍ਹਨਾ...ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਮੰਮਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗੀ'...ਤੇ ਉਹ ਜਬਰਦਸਤੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਸਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਲ, ਦੋ-ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ। ਚਾਣਚੱਕ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਿੱਜਲ ਹੋ ਗਈ। ਏਨਾ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਸੀ ਨੀਤੂ ਨੇ...ਤੇ ਉਹ ਕਦੀ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕੀ...! ਉਦੋਂ ਹੀ ਵਿਵੇਕ ਪੈਨ ਵਿਚ ਸਿਆਹੀ ਭਰਨ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕਿਉਂ ਵਿਵੇਕ ਤੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ-ਸੁਣਾਉਣਾ?'
'ਮੰਮਾਂ, ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸੀ...ਪਰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੀ ਵਕਤ ਹੋਏਗਾ...ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱÎਖਿਆ...'
ਤੇ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਨੀਤੂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਰੋ ਪਈ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤ...!
ਫੇਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੰਦਾ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜਿਸਮ ਛਿੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ ! ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਕਲੱਬ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ...ਪੀ ਕੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ...ਹੇਠਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸੌਂ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਹੀ ਨਾ ਆਉਂਦੇ। ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਜ਼ਨਾਨੀ...ਪਰ ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹੀ। ਜਿਸ ਰਾਤ ਉਹ ਨਾ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਜਿਹੀ, ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਤੁਰੀ ਫਿਰਦੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਉਂਦੀ...ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵਿਵੇਕ ਖਿੜਕੀ ਓਹਲੇ ਖੜ੍ਹਾ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਿਗਰੇਟ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹੋਈ ਕਿ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਸਿਗਰੇਟ ਖੋਹ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਏ।
ਸਵੇਰੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪੁੱਛਦੀ, 'ਰਾਤੀਂ ਸੁੱਤਾ ਨਹੀਂ ਵਿੱਕੂ ?'
'...ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾਂ...' ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਲਟ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ, 'ਮੰਮਾਂ, ਅਕਸਰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਬੜੀਆਂ ਲਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਚੱਲੋ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਚੱਲ ਕੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਆਈਏ...' ਉਸ ਛਿਣ ਉਸ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਹਿ ਦਏ-'ਵਿੱਕੂ ਬੇਟਾ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਇਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ...ਸਵਾਲ ਹੈ, ਔਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਦੋਂ ਚੁਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਆਏ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸ ਨੂੰ ਚੁਣੇ...ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ? ਤੂੰ ਹੀ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਦੱਸ ਬੇਟਾ...' ਪਰ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਹਿ ਸਕੀ...ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ; ਨੀਤੂ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ...ਪਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਦਲੀ-ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਬੱÎਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕੇਟਮਨੀ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ...ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪੱਤਾ। ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ, ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਪਲਟ ਕੇ ਉਹ ਪਟਨੇ ਆ ਗਏ...ਪਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕਦੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਏ; ਆਏ ਸਨ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ!
ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸਨੇ ਹੌਸਲਾ ਕਰਦੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਕਦੀ ਘਰ ਲਈ ਵੀ ਟਾਈਮ ਕੱਢ ਲਿਆ ਕਰੋ ਨਾ...'
'ਟਾਈਮ ਹੈ ਕਿੱਥੇ? ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇਖਾਂ, ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇਖਾਂ, ਕੈਰੀਅਰ ਦੇਖਾਂ ਜਾਂ ਘਰ?...ਕਿਸੇ ਮਾਸਟਰ ਜਾਂ ਕਲਰਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਤਾਂ ਪੰਜ ਵਜੇ ਆ ਕੇ ਗੋਡੇ ਮੁੱਢ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ... ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਏ, ਬੰਗਲਾ ਵੀ, ਕਾਰ ਵੀ...ਨਾ ਖ਼ੁਦ ਐਡਵਾਂਸ ਬਣ ਸਕੀ ਏਂ, ਨਾ ਬੱÎਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਇਆ ਏ...ਕਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖ, ਬੱਚੇ ਕਿੰਨੇ ਇੰਡਿਪੈਂਡਟ ਹੋ ਕੇ ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਨੇ...ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਚੌਪਟ ਕਰ ਦਿੱਤੈ...'
ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ ਕਿ ਇਸ ਆਦਮੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਤਰਸ...ਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਫੇਰ ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਕਰਕੇ ਨੀਤੂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ। ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਸਾਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਿਦਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ...ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਆਖ਼ਰੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਕੂਕ ਰਹੇ ਸਨ, 'ਓ ਬਈ, ਨੀਤੂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲੈ ਆਓ, ਵਰਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗੀ...ਦੇ ਡੋਂਅ ਨੋ ਦੀ ਵੈਲਿਯੂ ਆਫ ਟਾਈਮ...'
ਉਹ ਅਹੁਲ ਕੇ ਨੀਤੂ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਈ-ਉਹ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫੇਰ ਪੂਜਾ ਘਰ-ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਵੇਕ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਨੀਤੂ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਦੇਹਲੀ ਉਪਰ ਹੀ ਰੁਕ ਗਏ...
'ਵੀਰੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ?'
ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਚਿਹਰਾ ਭੁੰਆਇਆ। ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱÎਗਿਆ ਚਿਹਰਾ। ਉਸਨੂੰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ...ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ...'ਜਦੋਂ ਸੰਤਾਨ ਆਉਂਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਪੀੜ ਨਾ ਕੁਰਲਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਐ...ਹਰ ਕੋਈ ਦੇਖਦਾ ਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿਤਾ...ਜਿਸਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ...ਇੰਜ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਏ ਜੀ?'
'ਬਾਹਰ ਪਾਪਾ ਤਾਂ ਹੈਨ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਨੀਤੂ...'
''ਪਾਪਾ ! ਉਹ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ ਫਾਰਮੈਲਟੀ ਨਿਭਾਉਣਗੇ...ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਰੋ ਵੀ ਪੈਣ...ਆਈ ਹੇਟ ਹਿੰਮ...ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭਰਾ ਦਾ ਸਨੇਹ ਦਿਤੈ...ਪਾਪਾ ਦਾ ਪਿਆਰ ਵੀ...ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੀ ਦੇਅ...' ਤੇ ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ।
ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ ਸੀ-'ਨੀਤੂ, ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਦੀ ਇਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ...ਤੂੰ ਇਕ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਾ ਰਹੀ ਏਂ...ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵੀਂ...ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਏਗੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ...'
ਦੋਹੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰੋਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਨੀਤੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੇ ਵੀਰੇ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਜਾਏ...ਤੇ ਤੂੰ ਪਾਪਾ ਬਣ ਜਾਏਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱÎÎਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਪਿਆਰ ਕਰੀਂ...ਵਾਈਨ, ਵੂਮੈਨ ਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲੈਕਟ ਨਾ ਕਰੀਂ...ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਏ ਵੀਰਿਆ...ਪ੍ਰਾਮਿਸ ਮੀ ਵੀਰੇ...ਪ੍ਰਾਮਿਸ ਮੀ...ਤੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸਰਾਂ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਲਵੀਂ...'
ਪਾਰਵਤੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆਂ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੌੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਨੋਟ ਖਿੱਲਰੇ ਪਏ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਸਲਿੱਪ ਸੀ-'ਵਿਦ ਥੈਂਕਸ ਟੂ ਪਾਪਾ-ਨੀਤੂ।' ਉਸਨੂੰ ਲੱÎਗਿਆ ਨੀਤੂ, ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਿਸਾਬ ਨੱਕੀ ਕਰ ਚੱਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਅਲਮਾਰੀ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਸੌ-ਸੌ ਦੇ ਪੱÎਤਿਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ...ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇ...ਕਿਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰੇ...ਕਿੰਜ ਵਾਪਸ ਕਰੇ...ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਭੁੱਬਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਜਿਸਮ ਇੰਜ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਪਈ ਝੀਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਭ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਦਿਨ ਭਰਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ...ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਇਕ ਦਿਨ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤ ਹੋਣਾ ਹੈ...

ਬੇਦੀ ਡੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ, ਬਾਜਾ ਰੋਡ, ਜੈਤੋ-151202. ( ਪੰਜਾਬ )
ਮੋਬਾਇਲ ਨੰ : 94177-30600.

ਕਿਆ ਨੇੜੇ, ਕਿਆ ਦੂਰ :: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ

ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ : ਕਿਆ ਨੇੜੇ, ਕਿਆ ਦੂਰ :: ਲੇਖਕਾ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ
ਅਨੁਵਾਦ : ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ ਜੈਤੋ Í ਮੁਬਾਇਲ : 94177-30600.

-----------------------------------------------
ਇਹ ਕਹਾਣੀ, ਕਲਾ ਸਿਰਜਕ ਦੇ ਅੰਕ : 26 ; ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ 2008. ਵਿਚ ਛਪੀ।
-----------------------------------------------

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਭਾ ਬਰਾਉਨ ਦੀ ਨਹੀਂ…

ਪਰ ਤਾਰ ਆਭਾ ਬਰਾਉਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਨੇ। ਹੁਣ ਇਹ ਤਾਰ। ਇਸਦਾ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ ਆਭਾ ? ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਬਣੀ ਛਿੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਬੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਤਾਰ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਓਨੀਲ ਨੇ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਸੀ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਸਨ…ਨਾਲ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਮੇਹਾ। ਮੇਹਾ ਓਦੋਂ ਤਿੰਨ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਵਾਪਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸਨੇ ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਕੇ, ਸਰਕਾਰੀ ਬੱਸ ਫੜਨੀ ਪਈ ਸੀ। ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਛੱਤ 'ਤੇ ਲੋਕ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਲਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਬੱਸ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਰੁਕੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਤਰੇ ਸੀ ਉਹ। ਬੱਸ ਜਦੋਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਓਨੀਲ ਨੇ ਟਮਟਮ ਕੀਤੀ। ਮਰੀਅਲ ਜਿਹਾ ਘੋੜਾ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੱਚੇ ਰਸਤੇ ਉੱਪਰ ਟਮਟਮ ਵਾਲਾ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਛਾਂਟਾ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ…

ਓਨੀਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਹਰ ਟਹਿਲ ਰਹੇ ਸਨ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਈ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬੁਝੀਆਂ-ਬੁਝੀਆਂ ਅੱਖਾਂ। ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕੁਝ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।

ਦਰਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਮਾਂ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਪਲੋਸਿਆ, ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਰੋਣ ਪਈ ਸੀ। ਬੜੀ ਦੇਰ ਤਕ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆ ਗਏ ਆਂ, ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ'। ਫੇਰ ਵੀ ਮਾਂ ਰੋਣੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਟੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਕੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ ?

ਓਨੀਲ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਨਾ ਉਸਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਜਾਣ 'ਤੇ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੰਮੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੁੰਡਾ ਲੱਭਦੇ-ਲੱਭਦੇ ਪਾਪਾ ਥੱਕ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪਾਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਆਭਾ ਮੈਂ ਲਗਭਗ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਿਆ ਆਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ…ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੇਪਰ ਵਿਚ…'

'ਵਾਟ ?' ਮੰਮੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਚੀਕ ਪਈ ਸੀ, 'ਮੇਰੀ ਬੱਚੀ ਕੋਈ ਕਾਰ ਜਾਂ ਸਕੂਟਰ ਨਹੀਂ…ਪੇਪਰ ਵਿਚ ਐਡਵਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚ 'ਫਾਰ ਸੇਲ' ਦੀ ਇੱਕ ਫੱਟੀ ਪਾ ਦਿਓ।'

'ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ…ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ…ਬੀ ਕੂਲ। ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕਿਹੈ, ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚ ਲਿਆ ਕਰ। ਕੀ ਤੈਥੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਏ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਸਾਡੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬੜੀ ਘੱਟ ਏ। ਜਿਹੜੇ ਹੈਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਲ ਸੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਨੇ…ਫੇਰ ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਸੱਚਾਈ ਏ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਰਸਾਂ ਜਾਂ ਆਫ਼ਿਸ ਵਿਚ ਸਟੈਨੋ ਲੱਗਦੀਆਂ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਚੀਪ ਸਮਝਦੇ ਨੇ।'

'ਚੀਪ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਚੀਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।'

'ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਪਰ ਇੱਜ਼ਤ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਆਂ ਕਿ ਆਭਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਲਾਈਫ਼ ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਜਾਵੇ…ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।'

ਫੇਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਮੰਮੀ-ਪਾਪਾ ਵਿਚ ਬੋਲ ਚਾਲ ਬੰਦ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਹੀ ਪਾਪਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸਨੇ ਇਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਮੰਮੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੁੱਲੜ ਮਚਾਇਆ ਸੀ। 'ਆਈ ਹੇਟ…।'

'ਪਰ ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ, ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿਚ ਬੁਰਾਈ ਕੀ ਏ ?' ਪਾਪਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ ਸੀ, 'ਜੇ ਆਭਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਏ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਰਨ ਦਿਓ।'

'ਕਹਿ ਦਿਤਾ ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਏ…ਆਈ ਕਾਂਟ ਟਾਲਰੇਟ।'

'ਬਟ ਵਹਾਈ ?'

'ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਕਹੇਗਾ, ਮੁਸਕਰਾਓ, ਤਦ ਮੁਸਕਰਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਹੱਥ ਇੱਥੇ ਰੱਖੋ, ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ…ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਕੋਈ ਕੁੜੀ, ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਏ, ਉਸਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉੱਠੇ, ਉਸਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਬੈਠੇ…ਉਫ਼ ! ਦਿਸ ਇਜ ਟੂ ਮੱਚ…ਹਾਰੇਬਲ !'

ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਰੀ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਪਾਪਾ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮੁਕੱਮਦੇ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।...ਫੇਰ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਾਡਲਿੰਗ ਦਾ…ਸਾੜ੍ਹੀ, ਚਾਹ, ਸਾਬਣ, ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਬਣ ਦੇ ਇੱਕ ਡੱਬੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਆਈ। ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਾਬਣ ਸੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਖਾਸਾ ਵਿਕਿਆ ਸੀ।
***
ਤਾਰ ਹੁਣ ਵੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੀ।

ਹੱਥ ਓਵੇਂ ਹੀ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ…ਆਭਾ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਕਰਦੀ ਰਹੀ…ਫੇਰ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸਨੇ ਮੰਮੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ?

ਪਰ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਫੇਰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੇ ਉਤਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਪਾਪਾ ਬੜੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਨ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦੇ। ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਗੇਟ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ। ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਤ, ਡਾਕੀਏ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।

ਉਹ ਮੇਹਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ…ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕੋਈ ਪੇਟਿੰਗ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੰਗ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿਚ ਤਾਰ ! ਉਹ ਤਾਰ ਦਾ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਵੇ ?

ਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਪੱਤਰ ਆਏ ਸਨ। ਫੇਰ ਪਾਪਾ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਏ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।'

'ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਤਾਂ ਠੀਕ ਏ ?'

'ਕਿਉਂ ?'

'ਆਪਣੀ ਆਭਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਜੰਮੀ ਤੇ ਪਲੀ ਏ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ, ਪਾਗਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ...'

ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਪਾ ਸਿਰਫ ਮੁਸਕਰਾਏ ਸਨ।

'ਇੰਜ ਨਾ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਕਰੋ। ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਏਂ, ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਕਹੋ।' ਮੰਮੀ ਚਿੜ ਗਈ ਸੀ।

'ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਕਹਿ ਤਾਂ ਤੂੰ ਰਹੀ ਏਂ…ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸੁਣ ਰਿਹਾਂ।'

'ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਗੱਲ ਸੁਣ ਲਓ, ਆਪਣੀ ਆਭਾ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਢਾਣੀ ਵਿਚ ਵੇਸਟ ਹੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਾਏਗੀ। ਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਲਚਰ…ਊਂਹ।'

ਇਸ ਵਾਰੀ ਪਾਪਾ ਮੁਸਕਰਾਏ ਤਾਂ ਮੰਮੀ ਚੀਕ ਪਈ, 'ਫੇਰ ਮੁਸਕਰਾਏ ?'

'ਬੀ ਕੂਲ…ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਆਂ ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਈ ਏਂ। ਵਕਤ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਬੰਗਲਾ ਹੈ, ਸੁਸਾਇਟੀ ਹੈ…ਇੱਜ਼ਤ ਹੈ। ਵਰਨਾ ਇਸ ਮਹਾਨਗਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਸਾਇਟੀ ਹੈ, ਨਾ ਸੌਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ। ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਹਾਂ…ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲੋਂ ਉੱਖੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹਾਂ…' ਏਨਾ ਕਹਿੰਦੇ-ਕਹਿੰਦੇ ਪਾਪਾ ਦਾ ਗੱਚ ਭਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।

ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਪਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਈ ਸਾਂ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ।

'ਪਾਪਾ...'

'ਆਂ...'

'ਕਾਫ਼ੀ ਪੀ ਲਓ ਪਾਪਾ।'

ਉਹ ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਿਆਲਾ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।

'ਇਕ ਗੱਲ ਪੁੱਛਾਂ ?'

'ਕੀ ?'

'ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਓ ?'

ਪਾਪਾ ਬਿਨਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪੀਂਦੇ ਰਹੇ।

'ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵੀ…।' ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਪਾਪਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਲਾ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, 'ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੇ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਸ਼ਰ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੂੰ ਖ਼ੁਦ ਕੀਤੇ ਨੇ…ਇਹ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰੀਂ। ਬੱਸ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਆਉਣ ਦੇ…ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਪਿੰਡ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਆਂ। ਆਭਾ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨਗਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਆਂ…ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਏ। ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੀ ਮੰਮੀ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸਾਂ। ਫੇਰ ਕਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਹੋ ਆਵਾਂ…ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਖਪਰੈਲ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸੀ…ਸੁਣਿਆ ਏ, ਉਸਨੂੰ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਮਕਾਨ ਬਣ ਗਿਐ। ਬੇਟਾ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਇਕ ਬੰਗਲਾ ਏ, ਘਰ ਨਹੀਂ…ਘਰ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦਾ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਗਿਐ…।' ਆਵਾਜ਼ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ ਸੀ।

ਆਭਾ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਵੀ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਆਲੀ ਤੇ ਤਸ਼ਤਰੀ 'ਚੋਂ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਫੇਰ ਓਵੇਂ ਹੀ ਕੰਬਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫਿਰ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਪਿਆਲੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤਾਰ ਸੀ। ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ ਉਹ ! ਇਸੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਓਨੀਲ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਬੇਟਾ…।'

ਇਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਕ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ।…ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਚੱਲੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮੇਹਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ' ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲਨਾ ਦਾਦੀ ਜੀ ?'

ਓਨੀਲ ਦੇ ਪਾਪਾ ਚੁੱਪਚਾਪ ਮੇਹਾ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਉੱਪਰ ਹੱਥ ਫੇਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

'ਚਲੋ ਨਾ ਦਾਦੀ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਏ ! ਨਾ ਸਕੂਟਰ ਏ, ਨਾ ਸਿਨੇਮਾ, ਨਾ ਕਾਨਵੈਂਟ…ਤੇ ਇੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਕਿੰਨੀ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਏ।'

'ਤੂੰ ਜਾਹ…ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖੀਂ…ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀਂ।'

'ਪਾਪਾ ! ਮੇਹਾ ਠੀਕ ਈ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਏ।' ਓਨੀਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਤੁਸੀਂ ਨਾਲ ਰਹੋਗੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਏਥੋਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।'

'ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ…ਆਪਣੇ ਖੇਤ…ਆਪਣਾ ਘਰ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਛੁਟਿਆ ਏ ਬੇਟਾ ! ਤੁਸੀਂ…ਤੁਸੀਂ…ਜਾਓ।' ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟਮਟਮ 'ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਪਰਤ ਗਏ ਸਨ। ਓਨੀਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਜਲਦੀ ਚੱਲੋ, ਵਰਨਾ ਬੱਸ ਨਿਕਲ ਜਾਏਗੀ।'

ਓਨੀਲ ਚੁੱਪਚਾਪ ਟਮਟਮ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਾਰੀ ਰਾਹ ਚੁੱਪ ਪਸਰੀ ਰਹੀ। ਬਸ, ਹਾਂ-ਹੂੰ ਵਿਚ ਜਵਾਬ।

ਜਦੋਂ ਪਾਪਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਹਾਂ-ਹੂੰ' ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਾਪਾ ਨੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਪਸੰਦ ਆ ਗਿਆ, ਸੋ ਇਸਨੂੰ ਨਾਲ ਈ ਲੈ ਆਇਆ ਬਈ ਇਹ ਵੀ ਕੁੜ ਦੇਖ ਲਵੇ।'

ਉਦੋਂ ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਹੱਸੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਏਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਪਾ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆਏ ਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਵੇ, ਬਲਿਕੇ ਇਸ ਲਈ ਲਿਆਏ ਸਨ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਸਕੇ। 'ਪੇਂਡੂਆ ! ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਲਾ ਮਿਸ ਆਭਾ ਦਾ ਇਜਲਾਸ ਹੈ…'

ਫੇਰ ਦੋ ਦਿਨ ਰਿਹਾ ਸੀ ਓਨੀਲ।

ਉਸ ਲਈ ਪਾਪਾ ਨੇ ਟੈਕਸੀ ਬੁਲਾਈ ਸੀ। ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਆਭਾ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਮੇਰੇ ਪਾਪਾ ਨੇ ਕਦੋਂ ਪੇਪਰ ਦੇਖਿਆ, ਕਦੋਂ ਲਿਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਪਾ ਆਏ, ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਮੈਂ ਆ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਪਾ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਕੇ ਲੈ ਆਏ। ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਏ। ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਬੜਾ ਛੋਟਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਬੰਗਲਾ ਵੀ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਘਰ ਬੜਾ ਛੋਟਾ ਏ। ਖਪਰੈਲ ! ਹਰ ਸਾਲ ਲਿਪਾਈ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਚੋਅ ਪੈਂਦਾ ਏ। ਤੁਸੀਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਣਾ।'

ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਹ ਭੁੱਜ ਰਹੀ ਸੀ…ਉਸਦੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਕੌਣ ਹੈ ? ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਫੇਰ ਇੰਜ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ? ਉਸਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ, ਉਸਦੀ ਕਚਹਿਰੀ, ਉਹ ਓਪਰਾ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦਾ ਕੌਣ ਹੈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਾ…

ਪਾਪਾ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।…ਤੇ ਪਾਪਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਆਈ ਐਮ ਪ੍ਰਾਊਡ ਆਫ ਯੂ…ਤੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਓਨੀਲ ਕਾ ਆਪਣਾ ਖੇਤ ਹੈ…ਖੇਤ ਕੋਲ ਤਲਾਅ ਏ…ਉੱਥੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਚਰਚ ਵੀ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਸਟ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਿਲ ਕੇ ਆਇਆਂ…ਬੜੇ ਭਲੇ ਆਦਮੀ ਨੇ। ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਏ, ਤੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਗੇ।…ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।'

'ਮੈਨੂੰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ?' ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਪਾਪਾ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ, ਫੇਰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ।
***

ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਤਾਰ ਦਾ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ ? ਉਦੋਂ ਹੀ ਮੇਹਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਦੇਖੋ ਮੰਮੀ ਮੈਂ ਦਾਦੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਣਾਇਆ ਏ। ਓਅ ਏ…ਹੋਏ, ਹੋ ਗਈ ਨਾ ਗ਼ਲਤੀ, ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਇਮਲੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਰੁੱਖ ਏ। ਦਾਦੀ ਨੇ ਡਲਾ ਮਾਰ ਕੇ, ਇਮਲੀ ਤੋੜੀ ਸੀ। ਹੁਣੇ ਬਣਾਦੀ ਆਂ ਰੁੱਖ…' ਉਹ ਬੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਰੰਗ ਵਿਚ ਭਿਉਂ ਕੇ ਰੁੱਖ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ।

ਖੇਤ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਓਨੀਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੱਸਿਆ ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਿਰਫ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਈਂ ਦੇ ਇਕ ਦਾਣੇ ਨੂੰ ਖੋਹਲ ਕੇ ਦੇਖ।'

ਉਸਨੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖਿਆ…ਇਕ ਵਿਚ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦਾਣੇ ਸਨ। ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਓਨੀਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ ਸੀ।

'ਇੱਕ ਹੋਰ ਖੋਹਲ।'

ਉਸਨੇ ਨੌਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰਤ ਹਟਾਈ, ਫੇਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦਾਣੇ।

'ਇਹ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਧਾਨ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਇਹੀ ਹੈ। ਠੀਕ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ।'

'ਕੀ ਮਤਲਬ ?'

'ਇਕ ਦਾਣੇ ਵਿਚ ਦੋ ਦਾਣੇ…ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇ। ਇਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਤੇ ਦੂਜੀ ਤੂੰ। ਮੈਂ ਵੀ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਆਂ…ਟੂ ਇਨ ਵਨ !' ਆਪਣੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਉਹ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧੂੜ ਭਰੀ ਪਹੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ, 'ਸਾਬਣ ਵਾਲੀ ਭਾਬੀ, ਸਾਬਣ ਵਾਲੀ ਭਾਬੀ।'

ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਚਿੜ ਗਈ ਸੀ, 'ਪੇਂਡੂ ਢੱਗੇ।'

ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਹੀ 'ਸਾਬਣ ਵਾਲੀ ਭਾਬੀ' ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੀ ਸਾਬਣ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ? ਹਰ ਡੱਬੇ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਹਰ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਬਸ 'ਸਾਬਣ ਵਾਲੀ ਭਾਬੀ'।

ਇਕ ਰਾਤ ਉਸਨੇ ਓਨੀਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਇਹ ਕੀ ਗੰਵਾਰਪਣ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਉਹੀ ਸਾਬਣ ਵਾਲੀ ਭਾਬੀ…ਸਾਬਣ ਵਾਲੀ ਭਾਬੀ…ਆਈ ਕਾਂਟ ਟਾਲਰੇਟ ਦਿਸ।'

'ਜਾਣ ਵੀ ਦੇਹ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਮਝ ਕੇ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦੇਹ।' ਓਨੀਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਦੋਂ ਮੁਆਫ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਓਨੀਲ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਰ੍ਹ ਗਈ ਸੀ। ਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ਉਹ।

ਫੇਰ ਝੋਨਾ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ।

ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਮਸਾਂ ਹੀ ਸੱਤ ਅੱਠ ਘਰ ਇਸਾਈਆਂ ਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਓਨੀਲ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਤੇ ਉਹ ਵੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਵਚਿੱਤਰ ਲੱਗਿਆ।

ਚਰਚ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ-ਜਿਹੀ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਏ ?'

'ਇਹ ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਬੇਦੀ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਾਂ।'

'ਆਲ ਫਨ ! ਅੰਨ ਚੜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਏ। ਅਸੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਆਂ, ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਗੱਲ-ਗੱਲ 'ਤੇ ਡਰਾਮੇ ਕਰਦੇ ਓ।' ਤੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਹੀ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰ ਆਈ ਸੀ।

ਫੇਰ ਘਰੇ ਨਵਾਂ ਨਾਟਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਝੋਨਾ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਓਨੀਲ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਵਿਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਕਦੀ ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਫੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਫੇਰ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਫੇਰ ਡੇਂਕੀ ਵਿਚ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਓਨੀਲ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਇਹ ਅਵਰਾ ਚੌਲ ਨੇ।' ਕਦੇ ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਫੁੱਲਣ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸ਼ਾਮੀ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਫੇਰ ਪਾਣੀ ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ ਖਿਲਾਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਸੁੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਡੇਂਕੀ ਵਿਚ ਕੁਟਾਈ ਹੁੰਦੀ। ਇਕ ਆਦਮੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਡੇਂਕੀ ਗੇੜਦਾ। ਦੂਜਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਟੋਏ ਵਿਚ ਝੋਨਾ ਪਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ…ਡਕ, ਡਕ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਹਥੌੜੇ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਵੱਜਦੀ। ਓਨੀਲ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਇਹ 'ਉਸਨਾ' ਚੌਲ ਨੇ।'

ਕੁਝ ਦਿਨ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੀ।

ਫੇਰ ਓਨੀਲ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਚੂੜਾ ਬਣਾਉਣਾ। ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਫੁਲਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਦੂਜੀ ਸਵੇਰ, ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਫੇਰ ਬਰੇਤੀ ਵਿਚ ਹਲਕਾ-ਹਲਕਾ ਭੁੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ। ਫੇਰ ਡੇਂਕੀ ਵਿਚ ਕੁਟਾਈ…ਉਹੀ ਡਕ…ਡਕ…ਡਕ…।

ਤੇ ਜਦੋਂ ਓਨੀਲ ਨੇ ਮੂੜੀ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, 'ਇਹ ਘਰ ਨਹੀਂ ਭੱਠੀ ਹੈ। ਕਦੀ ਚੌਲ ਛੱਟੇ-ਕੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਕਦੀ ਭੁੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਬਦਬੂ ਭਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ…ਤੇ ਮੈਂ…ਮੈਂ ਫੈਮਿਲੀ-ਵੇ ਵਿਚ ਹਾਂ।'

ਉਤਰ ਵਿਚ ਮੰਮੀ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਈ ਸੀ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਓਨੀਲ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਹੋਈ ਮੇਹਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਓਨੀਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਚੱਲੋ ਘਰ ਚੱਲੀਏ।'

'ਨਹੀਂ ! ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਏਗੀ।' ਮੰਮੀ ਇਕਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਸੀ।

'ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ…ਆਪਣੇ ਪਾਪਾ ਨੂੰ ਕੀ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ ?' ਟੁੱਟੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਓਨੀਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

ਇਸ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸਨੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿਚ ਮੰਮੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, 'ਇਕ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਆਂ। ਬੱਚੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਅ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਓ। ਮੰਮੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਬੜੇ ਸੋਰਸ ਨੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।'

ਫੇਰ ਉਹੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਮੀ ਨੇ ਤੇ ਉਸਨੇ ਚਾਹਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਓਨੀਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਪਰਤ ਆਈ ਤਾਂ ਪਾਪਾ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਤੀਂ ਖਾਣੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਓਨੀਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, 'ਪਾਪਾ ਨਹੀਂ ਆਏ ?'

'ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖ਼ਰਾਬ ਏ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਖਾਓ।' ਮੰਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਪਾਪਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਈ। ਪਾਪਾ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ…ਬੁਖ਼ਾਰ ਨਾਲ ਤਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੱਥਾ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗੀ। ਪਾਪਾ ਜਾਗ ਪਏ। ਸੂਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ। ਫੇਰ ਐਨੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਪਰ੍ਹਾਂ ਧਰੀਕਿਆ ਕਿ ਦੂਜੇ ਵਿਚਲਾ ਪਿਆਲਾ ਦੂਰ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ, 'ਗੇਟ ਆਊਟ, ਆਈ ਸੇ ਗੈਟ ਆਊਟ…'

ਮੰਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਓਨੀਲ ਵੀ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਪਾਪਾ ਚੀਕ ਰਹੇ ਸਨ, 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਰਡਰਜ਼ ਓ…ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ… ਇਸ ਵਾਰੀ…ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਾਜਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਓਨੀਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭਰਨ ਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ…ਗੇਟ ਆਊਟ ਯੂ, ਮਰਡਰਰਜ਼…'

ਫੇਰ ਪਾਪਾ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਸਭ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੜੀ ਸੀਰੀਅਸ ਸੀ, ਉਹ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਈ ਸੀ। ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਮੰਮੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਓਨੀਲ…ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਮਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ…ਟੈੱਲ ਦੀਜ਼ ਮਰਡਰਰਜ਼ ਟੂ ਗੋ ਆਊਟ…ਆਖ਼ਰੀ ਵਕਤ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ…ਤੇ ਆਭਾ ਦੀ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਓ, ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ।…ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ…ਟੈੱਲ ਦੈਮ ਗੋ ਆਊਟ…।'

ਫੇਰ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪਾਪਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਾਵੇ। ਦੋ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਾਪਾ ਮੌਤ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ…ਫੇਰ ਮੰਮੀ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼। ਤਦ ਵੀ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕੀ। ਜਦ ਕਾਫਿਨ ਬੌਕਸ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੰਮੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਸਟ ਕਿਸ ਦਿੱਤਾ। ਓਨੀਲ ਨੇ ਵੀ ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਸ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ…ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਪਾਪਾ ਫੇਰ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜਕ ਨਾ ਦੇਣ…ਕਿਤੇ ਫੇਰ ਚੀਕ ਨਾ ਪੈਣ…'ਗੇਟ ਆਊਟ, ਮਰਡਰਰ…।'

ਉਹ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ…ਲੱਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਹੀ ਕੰਬਣੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡੇ ਵਿਚ ਛਿੜ ਪਈ ਹੈ…ਹੱਥ ਵਿਚ ਤਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ ਇਸਦਾ ? ਮੇਹਾ ਹੁਣ ਵੀ ਪੇਟਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਮੰਮੀ ਦੇ ਸੋਰਸਜ਼ ਨਾਲ ਓਨੀਲ ਨੂੰ ਸਰਵਿਸ ਮਿਲ ਗਈ।

ਕਦੀ ਕਦੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵੀ ਹੋ ਆਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਮੰਮੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਅਰਜੈਂਟ ਕੰਮ ਕੱਢ ਬਹਿੰਦੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਮੰਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਆ ਕਰ…ਸਮਝਾ ਰਹੀ ਆਂ, ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਬਲੇਮ ਨਾ ਦੇਵੀਂ।'…ਤੇ ਇਸ ਸਾਜਿਸ਼ ਵਿਚ ਉਹ ਮੰਮੀ ਨਾਲ ਰਲ ਗਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਓਨੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਜਾਣਾ ਛੁੱਟ ਗਿਆ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੇਹਾ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਮੰਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਓਨੀਲ ਨੂੰ ਇਕ ਸਕੂਟਰ ਖ਼ਰੀਦ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਫੜ੍ਹ-ਫੜਾਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।'

ਨਵੇਂ ਸਕੂਟਰ ਦੀ ਬੁਕਿੰਗ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕੰਮ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸੈਕੰਡ-ਹੈਂਡ ਸਕੂਟਰ ਖ਼ਰੀਦ ਦਿੱਤਾ ਮੰਮੀ ਨੇ। ਓਨੀਲ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰੰਗ-ਰੋਗਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਘਰ ਵਿਚ ਸਕੂਟਰ ਆਇਆ, ਮੇਹਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਓਨੀਲ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾਅ ਕੇ ਘੁਮਾਉਂਣ ਲੈ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਇਹ ਇਕ ਸਿਲਸਿਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਮੇਹਾ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ।ਘਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਫਟਾਫਟ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕਰਦੀ। ਫੇਰ ਚਾਰ ਸਵਾ ਚਾਰ ਵਜੇ ਹੀ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ, 'ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿਓ…'

ਆਫ਼ਿਸੋਂ ਆ ਕੇ ਗੇਟ 'ਤੇ ਹੀ ਓਨੀਲ ਹਾਰਨ ਵਜਾਉਂਦਾ…ਮੇਹਾ ਦੌੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾ ਕੋਲ। ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾਅ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਾ ਕੇ ਓਨੀਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ। ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਇਹ ਡਿਊਟੀ ਵਜਾ ਕੇ ਹੀ ਚਾਹ ਲਈ ਬੈਠਦਾ।

ਇਕ ਦਿਨ ਸਕੂਟਰ ਤੋਂ ਮੇਹਾ ਨੂੰ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪਤਾ ਈ ਆਭਾ ? ਇਸਨੂੰ ਬਸ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਨੇ…ਮੈਂ ਤੇ ਇਹ ਸਕੂਟਰ। ਮੇਰੇ ਵਾਂਗਰ ਇਹ ਵੀ ਟੂ ਇਨ ਵਨ…।' ਕਹਿੰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ। ਤੇ ਫੇਰ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਸਕੂਟਰ ਨੂੰ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।

ਉਸ ਰਾਤ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਚੁੱਪ ਪਸਰ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਅਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਰਮਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪਿੰਡੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਾਰ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਾਲ ਨਾਲ ਦਫ਼ਤਰ ਗਿਆ। ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਆਇਆ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕੀ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ…ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਬੇਟਾ।' ਇਹੀ ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਵਾਕ ਸੀ।

ਦਿੱਲੀ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਓਨੀਲ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਬਸ, ਹੂੰ-ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਾ ਰਿਹਾ।

ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਭ ਵਾਪਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸਨੇ ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂਦਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮੇਹਾ ਸਕੂਲੋਂ ਆ ਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਓਨੀਲ ਗੇਟ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਹਾਰਨ ਵਜਾਉਂਦਾ…ਮੇਹਾ ਦੌੜਦੀ। ਫੇਰ ਸਕੂਟਰ ਦੇ ਚੱਕਰ। ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਹਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੀ-ਕਰਦੀ ਥੱਕ ਗਈ ਸੀ, 'ਕਦੋਂ ਆਉਣਗੇ ਪਾਪਾ ?' ਫੇਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਘਬਰਾਹਟ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, 'ਬਸ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਆਫ਼ਿਸ ਵਿਚ ਵੀ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ।'

ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਗੇਟ 'ਤੇ ਹਾਰਨ ਵੱਜਿਆ। ਮੇਹਾ ਦੌੜੀ, 'ਪਾਪਾ…ਪਾਪਾ…ਯੂ ਆਰ ਲੇਟ।' ਉਹ ਵੀ ਦੌੜੀ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਮਿਸਟਰ ਡਾਇਸਨ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, 'ਮਿਸੇਜ ਬਰਾਉਨ…ਓਨੀਲ ਦੇ ਸਕੂਟਰ ਦਾ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਹੋ ਗਿਆ ਏ…ਹੀ ਇਜ ਸੀਰੀਅਸ ਇਨ ਦ ਹਾਸਪਿਟਲ।'

ਚੌਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ ਸੀ, ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ, 'ਮਿਸਟਰ ਬਰਾਉਨ…ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਡੀ ਨੇ ਫੇਟ ਮਾਰੀ ਏ ? ਉਸਦਾ ਨੰਬਰ ਯਾਦ ਏ ?'

ਓਨੀਲ ਸੁੰਨੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਦੋਸ਼ ਮੇਰਾ ਏ…ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ…ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਆਂ, ਪਰ ਲੱਗਦੈ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪਗਡੰਡੀ 'ਤੇ ਦੌੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾਂ। ਨਜ਼ਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੇਤ…ਅੰਬ, ਇਮਲੀ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਮੈਂ…ਮੈਂ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਿਆ…ਉਹ…ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ…ਸਟਿੱਲ ਅਲਾਇਵ…' ਆਵਾਜ਼ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ…ਡੈੱਡ।

ਫੇਰ ਪਿੰਡ ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਓਨੀਲ ਦੇ ਪਾਪਾ ਆਏ…ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇ। ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫੇਰ ਇਕ ਚਿੱਠੀ…ਫੇਰ ਦੂਜੀ…ਫੇਰ ਤੀਜੀ…'ਮੇਹਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆ ਜਾਓ…ਇਕੱਲੇ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।'

'ਮੇਹਾ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੀ ਏ ਪਾਪਾ…ਤੁਸੀਂ ਨਾਲ ਰਹੋਗੇ ਤਾਂ…'

'ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ…ਆਪਣੇ ਖੇਤ…ਆਪਣਾ ਘਰ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਛੁਟਿਆ ਏ ਬੇਟਾ ! ਤੁਸੀਂ…ਤੁਸੀਂ…ਜਾਓ...।'

ਉਹ ਸਿਸਕਨ ਲੱਗ ਪਈ।

'ਕੀ ਹੋਇਆ ਮੰਮੀ ?' ਮੇਹਾ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਈ ਹੈ।

'ਕੁਛ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਤਾਰ ਏ…ਸਾਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬੁਲਾਇਆ ਏ।'

'ਫੇਰ ਰੋ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਓ ? ਪਾਪਾ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ? ਰੋਵੋ ਨਾ ਮੰਮੀ…ਆਪਾਂ ਇੱਕ ਗੁੱਡਾ ਲਿਆਵਾਂਗੇ…ਉਸਨੂੰ ਪਾਪਾ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਕਰਾਂਗੇ…ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਟਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਦਿਆਂਗੇ…ਇਹ ਦੇਖੋ ਮੈਂ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਣਾਇਆ ਏ…ਉੱਥੇ ਟੈਕਸੀਆਂ, ਮੋਟਰਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ…ਕੋਈ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗਾ…ਅਸੀਂ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਹਾਂਗੇ।'

ਉਹ ਪੇਟਿੰਗ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਉਹੀ ਪਿੰਡ…ਤਾਂ ਕੀ…ਕੀ ਇਸ ਬੱਚੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਨਹੀਂ…? ਇਸ ਵਾਰੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਮੇਹਾ ਨੂੰ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਫਿਸ ਪਈ…ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਇੱਕ ਸੁਰ-ਚੀਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ…ਪਿੰਡ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ…ਉਹ ਸਦਾ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ…ਸਟਿੱਲ ਅਲਾਈਵ।

ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਮਾਂ...:: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ

ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ : ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਮਾਂ... :: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ
ਅਨੁਵਾਦ : ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ ਜੈਤੋ Í ਮੁਬਾਇਲ : 94177-30600. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਅੱਖਰ ਦੇ ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ-2008.ਅੰਕ ਵਿਚ ਛਪੀ ਹੈ। ਅੱਖਰ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਨੰ : ਹੈ ---0183-2210107 ਹੈ ।
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


ਵਿਭਾ ਬਰਾਉਨ ਬਿਨਾਂ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲੇ ਬੈੱਡ ਉੱਤੇ ਆਣ ਡਿੱਗੀ ਹੈ…ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਚਾਰ ਵਜੇ ਵਿਹਲ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਕਈ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਚੀਥੜੇ-ਚੀਥੜੇ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਲੇਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਆਮ ਵਾਂਗ। ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਏਸ ਵੇਲੇ ਮਰ ਜਾਏ ਫੇਰ !...ਫੇਰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਬੋਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, 'ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਮਰਨਾ…।' ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਫਲੈਟ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਿਊਂ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ। ਵੈਸੇ ਉਸਨੂੰ 'ਸਿੰਗਲ ਰੂਮ' ਅਲਾਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਵੀ ਕਰਕੇ…ਰਵੀ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ ਤੇ ਉਹ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੜਬੜਾਈ ਹੈ---ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਮਾਂ !
***
ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ…ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦੀ ਸੀ---ਕਾਸ਼ ! ਇਹ ਰੂਪ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਖਲੋਂਦੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਪਾਊਡਰ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਤੂੰ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੇਕਅੱਪ ਕਰ ਲੈ ਨਾ…'
'ਹੁਣ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਕਰਾਂ ?'
'ਕਿਉਂ, ਆਪਣੇ ਲਈ।'
'ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਕਦੀ ਕੋਈ ਔਰਤ...' ਤੇ ਮਾਂ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦੀ, ਉੱਥੋਂ ਉੱਠ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸਨੂੰ ਪਾਪਾ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ਼ ਉਹ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ, ਮਾਂ ਕਿੰਨਾ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ…ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਭ ਤਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਮਾਂ ਨੇ। ਪਾਪਾ ਪਿੱਛੋਂ ਅੰਕਲਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਮਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਉਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ ਸਕਸੈਨਾ ਅੰਕਲ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਵਿਭਾ ਬੇਟਾ ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਨਿਕਲ ਆਈ ਏਂ…ਮਾਈ ਸਵੀਟ ਗੁਡੀਆ !' ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਹੀ ਲੱਗੇ ਸਨ ਕਿ ਮਾਂ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।
'ਜਾਹ, ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹ।'
ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਉਸ ਪਾਸਿਓਂ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਫ਼ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ, 'ਸੁਣ ਸਕਸੈਨਾ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਭਾ ਦੇ ਪਾਪਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਨੇ…ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਆਂ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਮੇਰੀ ਸਮਝ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਕ ਮਰਦ ਦੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮਰਦ ਲੋਕ ਇਹ ਕਿਉਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਔਰਤ ਬਿਨਾਂ ਮਰਦ ਦੇ ਜਿਊਂ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗੀ…ਤੇ ਉਸ ਘੜੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਦ ਔਰਤ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲਓਂ…ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।'
ਅੰਕਲ ਘਬਰਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਂ ਨੇ ਫੇਰ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਏਨਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ, ਇਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਤੋੜ ਦਏ ਤਾਂ ਤੋੜ ਦਏ, ਪਰ ਜਿਸਮ ਦੀ ਭੁੱਖ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੀ।'
ਤੇ ਹੋਇਆ ਵੀ ਇਹੀ।
ਮਾਂ ਨੇ ਉਮਰ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਹਿੱਸਾ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖ-ਵੇਖ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਮਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਏਨਾ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਨੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਬਣਦੇ-ਟੁੱਟਦੇ ਨੇ। ਮਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਡੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਖ਼ੁਦ ਸਮਝਦਾਰ ਏਂ…।'
ਵਿਭਾ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਸ਼ੋਕ ਸਹਿਗਲ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ…ਅਸ਼ੋਕ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਮੈਡੀਕਲ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਕਿੰਨੇ ਫ੍ਰੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਆਪਸ ਵਿਚ। ਪਰ ਇਕ ਉਹ ਸੀ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਯੋਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਵਿਭਾ, ਤੂੰ ਏਨੀ ਸੁੰਦਰ ਏਂ ਕਿ ਇਕ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਮਰਦਾ ਏ ਤੇਰੇ 'ਤੇ…ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਿਫਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ।'
ਉਸਨੇ ਇਕ ਬੋਰਡ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ---ਲਿਫਟ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ।
ਪਰ ਅਸਲ ਖ਼ਰਾਬੀ ਦਾ ਪਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸ਼ੋਕ ਆ ਗਿਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ। ਬੜੀ ਜ਼ਿਦ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦਿਨ ਪਿਕਚਰ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਗਿਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿੰਜ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਬੱਤੀਆਂ ਬੁਝਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਹੱਥ ਉਸਦੇ ਜਿਸਮ 'ਤੇ ਸਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹੀ---ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ…ਫੇਰ ਇੰਟਰਵਲ ਵਿਚ ਉਹ ਬਾਥਰੂਮ ਜਾਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉੱਠੀ ਸੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਹੋਸਟਲ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਈ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮਾਂ ਨੇ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ---ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।
***
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਘਰ ਗਈ ਸੀ, ਮਾਂ ਨੇ ਮਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸਨੂੰ ਚੂੰਡ-ਚੂੰਡ ਕੇ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਬੜੀ ਦੇਰ ਤਕ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।
ਵਿਭਾ ਦਾ ਹੱਥ ਗਿੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘੜੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਵਜੇ ਰਾਊਂਡ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੈ…ਉੱਠੀ ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ। ਕੰਘੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਫੇਰ ਕੰਘੀ ਵਿਚ ਫਸੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਗੋਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨੇੜੇ ਟੰਗੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਊਡਰ ਲਾਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਬਚਪਨ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ---
'ਤੂੰ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੇਕਅੱਪ ਕਰ ਲੈ…'
'ਹੁਣ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਕਰਾਂ ?'
ਵਿਭਾ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਮੇਕਅੱਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ? ਰਵੀ ਦੇ ਲਈ ? ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ…
ਵਿਭਾ ਸਿਸਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ…ਇੰਜ ਕਿਓਂ ਹੋਇਆ ? ਕਿਓਂ ਹੋਇਆ…ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਮਾਂ !
'ਇੰਜ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਏਂ ਬੇਟਾ ?' ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਬਾਲ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲੈਣ ਦੇ।'
ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਹ ਕਹਿ ਸਕੀ ਸੀ, 'ਮਾਂ ! ਅਜੇ ਅਸੀਂ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ…' ਇਸ ਦੇ ਸਿਵਾਏ ਵਿਭਾ ਹੋਰ ਕਹਿ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਬਸ, ਇਕੱਲੀ ਬੈਠ ਕੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।
ਰੋਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਪਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਊਸ ਸਰਜਨ ਬਣ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਲੇਡੀਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਹਾਊਸ ਸਰਜਨ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਇਕ ਕੁੜੀ ਸੀ---ਵਨੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ, ਵਨੀਤਾ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ। ਉਸਦੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਉਹੀ ਇਕੱਲਾਪਨ…
ਪਤੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬਿਜ਼ਨਸਮੈਨ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਅੱਧੀ ਵਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਹ ਖ਼ੂਬ ਸਜਦੀ-ਸੰਵਰਦੀ। ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਸਟੋਵ 'ਤੇ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਂਦੀ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਖਾਂਦੇ। ਰਾਤੀਂ ਫੇਰ ਉਹੀ ਖੇਡ…ਉਹ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਵਿਚ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਵਾਰੀ…
ਪਰ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ।
ਬਸ ਉਹ ਚਿਲਡ੍ਰਨ ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਡਿਊਟੀ ਵਜਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਫੇਰ ਉਹੀ ਖ਼ਾਲੀਪਨ। ਰਾਤੀਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਅਜਸਰ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਆਉਂਦਾ---ਉਹ ਚਿਲਡ੍ਰਨ ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਉਹ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੌੜਨ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਪਰ ਲਿਫਟ 'ਤੇ ਫੱਟੀ ਟੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ…ਲਿਫਟ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਬੱਚਾ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੌਲਾ ਪੈਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ…ਚੋਰ, ਚੋਰ…ਤੇ ਉਸਦੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਕਮਰਾ…ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਹਾਣੇ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਗੱਡ ਕੇ ਫਿਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸੀਰੀਅਸ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਿਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣ ਲੱਗੀ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦੌੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ ਸੀ, 'ਦੀਦੀ ! ਸਾਡਾ ਸਭ ਕੁਝ ਇਹੋ ਬੱਚਾ ਏ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪਦੀ ਆਂ। ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਸਮਝ ਕੇ ਬਚਾਅ ਲੈਣਾ ਦੀਦੀ…'
ਫੇਰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹੀ---ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ…ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ…।
ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਾਹ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਡਾਕਟਰ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ…ਫੇਰ ਹਾਰੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲੇ, 'ਵਿਭਾ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਪੇਟ ਸਟਿੱਚ ਕਰਕੇ ਲਾਸ਼ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ…' ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਟਿੱਚ ਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ…ਤੇ ਜਦੋਂ ਵਾਰਡ ਬੁਆਏ ਲਾਸ਼ ਬਾਹਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ…ਉਹ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ।
***
ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਰਾਤ ਉਹ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਉਸਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ। ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਟੇਬਲ 'ਤੇ ਮਰਿਆ ਬੱਚਾ ਅਚਾਨਕ ਚੀਕਣ ਲੱਗਦਾ---'ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਏ…ਮੈਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ…ਮੈਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ…' ਤੇ ਫੇਰ ਮਰ ਜਾਂਦਾ…ਵਿਭਾ ਤ੍ਰਬਕ ਕੇ ਉਠ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਚਦੀ…ਕੀ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਜਾਏ ? ਪਰ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ, ਵਿਭਾ ਬਰਾਉਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਹਰ ਸੰਡੇ ਚਰਚ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ…ਸਿਰਹਾਣੇ ਹੇਠ ਬਾਈਬਲ ਰੱਖ ਕੇ ਸੌਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ।
ਚਰਚ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀਪੂ ਤੇ ਰਾਜੂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੀਪੂ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਅਰ ਲਈ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਸਨ, ਉਹ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਦੀਪੂ ਵੱਲ ਇਕ ਟੱਕ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੀਪੂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਫੇਰ ਅੱਧੀ ਕੁ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੀਪੂ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਦੀਪੂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਚਰਚ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਸੀ।
ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਵੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਰਵੀ ਯਾਨੀ ਦੀਪੂ ਦੇ ਪਾਪਾ। ਰਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਲੱਖ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜ਼ਿਦ ਕਰਕੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੀਪੂ ਤੇ ਰਵੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ---ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੇ।
***
ਇਕ ਰਾਤ ਦੀਪੂ ਨੇ ਜ਼ਿਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਜਾਏ। ਖਾਣੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਵੀ ਜਾ ਕੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਲੈ ਆਏ। ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਤਕ ਛੱਡ ਆਉਣ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਰਿਕਸ਼ਾ ਜਦੋਂ ਸੜਕ 'ਤੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਵੀ ਨੇ ਰਿਕਸ਼ੇ ਦਾ ਪਰਦਾ ਸੁੱਟ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਇਕ ਮਰਦ ਨਾਲ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਰਾਹ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਹੁਣ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤਾ ਝਪਟਿਆ…ਹੁਣ ਝਪਟਿਆ। ਪਰ ਇੰਜ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ…ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਤਰ ਗਈ। ਉਸੇ ਰਿਕਸ਼ੇ ਵਿਚ ਰਵੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਆਈ ਪਤੀ ਦੇਵ ਸਾਹਮਣੇ ਟਹਿਲਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।
'ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੈਂ ?'
ਸੱਚ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ, 'ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਬਰਥ-ਡੇ ਪਾਰਟੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ।'
ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਜੰਦਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਕੱਪੜੇ ਬਦਲ ਕੇ ਸਟੋਵ ਬਾਲਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਲਈ ਬਣਾਵੀਂ। ਮੈਂ ਹੋਟਲ 'ਚੋਂ ਖਾ ਆਇਆ ਵਾਂ।'
ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ---'ਫੇਰ ਏਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਐਂ ? ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਹੀ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ।' ਸਟੋਵ ਦੇ ਬੁਝਦਿਆਂ ਹੀ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕਿਉਂ, ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ?'
'ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਖਾ ਆਈ ਆਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਖਾਂਦੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ…'
'ਓਇ, ਤੂੰ ਖਾਣ-ਖਵਾਉਣ ਉੱਤੇ ਬੜਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦੀ ਏਂ। ਮੈਂ ਏਥੇ ਖਾਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਵਾਂ…' ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ…ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ…ਤੇ ਇੱਥੇ…
'ਇੰਜ, ਏਨੀ ਕੋਲਡ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਏਂ ਤੂੰ ?'
'ਲਗਾਤਾਰ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਆਂ…ਪਰ ਅੱਜ ਤਕ…' ਉਹ ਫਿਸ ਪਈ ਸੀ। ਪਤੀ ਦੀ ਆਕੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪਏ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਹੌਸਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਚੈੱਕਅੱਪ ਕਰਵਾ ਲਈਏ…'
ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ...ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਪੋਰਟ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਫੇਰ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਫੱਟੀ ਉੱਤੇ ਪਈ---ਲਿਫਟ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਜਯੋਤੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ…ਜੇ ਅੱਜ ਉਹ ਦਿਸ ਪੈਂਦੀ ਤਾਂ ਵਿਭਾ ਚੀਕ ਚੀਕ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖ਼ਰਾਬੀ ਨਹੀਂ…ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖ਼ਰਾਬੀ ਨਹੀਂ…'
***
ਵਿਭਾ ਗੈਸ ਬਾਲ ਕੇ ਚਾਹ ਲਈ ਪਾਣੀ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਦੋਂ ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖਟ-ਖਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਨਰਸ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ, "ਮੈਡਮ ਇਕ ਕੇਸ…"
"ਤੂੰ ਚੱਲ, ਮੈਂ ਆਈ..."
ਵਿਭਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਭੀੜ ਕੇ ਗੈਸ ਕੋਲ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਉੱਬਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੱਤੀ ਪਾ ਕੇ ਗੈਸ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਕੱਪ ਵਿਚ ਚਾਹ ਛਾਣ ਕੇ ਪੀਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਹਾਊਸ ਸਰਜਨ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲੀ ਬੈਠੀ ਚਾਹ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਵੀ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਹੋਰ ਚਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉੱਠਣ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਇਕਦਮ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਬਿਠਾਅ ਦਿੱਤਾ, 'ਨੋ ਦੇਵੀ, ਨੋ ਕਸ਼ਟ ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੂਠੇ ਦਾ ਪਰਹੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਇਸੇ ਕੱਪ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੋ ਘੁੱਟ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ…'
ਉਸਨੇ ਕੱਪ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਚਾਹ ਪੀਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਾ ਸੀ।
'ਬਸ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੀਓ…ਮੈਂ ਸਿਗਰਟ ਪੀਆਂਗਾ।'
ਤੇ ਵਿਭਾ ਜੂਠੀ ਚਾਹ ਪੀਂਦੀ ਰਹੀ। ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਚਾਹ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਚਨ ਵੱਲ ਗਈ। ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇਕ ਟਰੰਕ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਾੜ੍ਹੀ ਕੱਢੀ ਤੇ ਰਵੀ ਕੋਲ ਲੈ ਆਈ, 'ਅੱਜ ਹੀ ਲਿਆਂਦੀ ਏ, ਕੈਸੀ ਹੈ ?'
ਰਵੀ ਨੇ ਸਾੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਾਣ ਲਿਆ, 'ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ! ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ…ਅੱਛਾ ਚੱਲਦਾਂ। ਮੌਕਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਆਵਾਂਗਾ।'
ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ। ਫੇਰ ਸਾੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬੈੱਡ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਬੜਬੜਾਈ, 'ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਦੀਪੂ ਨਾਲੋਂ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ।'
ਉਹ ਸਾੜ੍ਹੀ ਬਦਲਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ…ਉਹ ਹਾਊਸ ਸਰਜਨ ਕੁਆਟਰ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਸ ਕ੍ਰਿਸਚਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਡਲਿਵਰੀ ਕੇਸ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬੱਚੇ…ਫੇਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਖ਼ਾਲੀ ਦੇ ਖ਼ਾਲੀ ਨੇ।
ਉਹ ਖ਼ਾਲੀ ਬੈੱਡ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਹਾਊਸ ਸਰਜਨ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਟਰੰਕ ਵਿਚੋਂ ਨਵੀਂ ਚਾਦਰ ਕੱਢ ਕੇ ਵਿਛਾਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਕ੍ਰਿਸਚਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇਸ ਤ੍ਰਿਮੰਜ਼ਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪਤੀ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਦੀ ਚਾਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਦਲੀ। ਪਰਸੋਂ ਹੀ ਪਤੀ ਆ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੋ ਦਿਨ ਰਹਿ ਕੇ। ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, 'ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਲਈ ਜ਼ਿਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਹੇਂ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾ ਲਵਾਂ…'
ਉਸਨੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਪਤੀ ਜਿਹੜਾ ਖ਼ੁਦ ਇਕ ਖ਼ਾਲੀ ਡੱਬਾ ਸੀ…ਗਟਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ---'ਖ਼ਰਾਬੀ ਮੇਰੇ 'ਚ ਹੈ…' ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤਕ ਚੂੰਡਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਵਲੂੰਧਰ ਸੁੱਟੇ ਤੇ ਕਹੇ ਕਿ ਤੇਰਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਇਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਇੰਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕੀ…ਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਸਨੇ ਚਾਦਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ…ਧੋਣ ਲਈ।
***
ਵਿਭਾ ਬਿਸਤਰੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ। ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮੀ ਰਵੀ ਆਏ ਸਨ, ਇਸ ਚਾਦਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਅ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਕੈਸੀ ਹੈ ?'
'ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੀਪੂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ।' ਤੇ ਉਹ ਯਕਦਮ ਰਵੀ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਹੀ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਨੇ…ਤੇ ਖਿੜਦੇ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ…
ਉਹ ਬਿਤਸਰੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਦਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਫਿਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, 'ਇੰਜ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ…ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਇੰਜ ! ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਮਾਂ…'
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਕੁੰਡੀ ਖੜਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਵਿਭਾ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਨਰਸ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ, "ਜਲਦੀ ਚੱਲੋ ਮੈਡਮ…"
ਉਹ ਨਰਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਫਟ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਹੋਏਗਾ…ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਔਰਤ ਦਾ ਪਤੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, "ਕੀ ਹੋਇਆ ?"
ਉਹ ਡਰਦੀ ਡਰਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅਬਾਰਸ਼ਨ…"
ਪਤੀ ਇਕ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, "ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ! ਹਰ ਸਾਲ ਇਕ ਬੱਚਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ ਮੈਡਮ…"
ਵਿਭਾ ਉਸ ਆਦਮੀ ਵੱਲ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ ! ਫੇਰ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲਿਫਟ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦਰਬਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੇਮ ਸਾਹਬ ! ਲਿਫਟ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਏ।"
ਉਹ ਬੰਦ ਪਈ ਲਿਫਟ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੋਈ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈ---ਹਰ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਰਡ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੂਰ ਤਕ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਜ ਜਯੋਤੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਲਿਫਟ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ ਡੀਅਰ।'
***
ਉਹ ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਪਰ ਜਾਣ ਲਈ ਘੁੰਮ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਾਈਟਾਂ ਜਗ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਥੱਕੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਮਦਰ ਮੈਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਉੱਤੇ ਜਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਮਾਂ ਮਰੀਅਮ ਤੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਾਲ ਜੀਸਸ। ਉਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿੰਨੀਂ ਵੀ ਇਕਾਂਤ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ…ਜੇ ਕੋਲ ਇਕ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਔਰਤ ਇੰਜ ਜਿਊਂ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਵਿਭਾ ਮਦਰ ਮੈਰੀ ਦੇ ਐਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੁੱਪਚਾਪ ! ਇਕ ਟੱਕ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕੇ ਬਾਲ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਹੱਥ ਵਧਾਅ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ…ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਬਾਲੜੀ ਵਾਂਗ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, 'ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਮਾਂ…ਇੰਜ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ?...ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਦੀਪੂ ਚੁਰਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ…ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਤੈਰਨ ਲੱਗੇ ਸਨ ਤਾਂ…ਤਾਂ ਰਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਰੋ ਨਾ ਵਿਭਾ…ਡਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਏ…'!'
ਤੇ ਵਿਭਾ ਮਾਂ ਮਰੀਅਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਮਾਂ…ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ ਮਾਂ…ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓਮਾਂ…!'

ਆਊਟਸਾਈਡਰ :: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ

ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ : ਆਊਟਸਾਈਡਰ :: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ
ਅਨੁਵਾਦ : ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ ਜੈਤੋ Í ਮੁਬਾਇਲ : 94177-30600. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀਲੜੀ ਦੇ ਨਵੰਬਰ 2007.ਅੰਕ ਵਿਚ ਛਪੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ ਹੈ = 0172-3252827.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਇਕ ਕਾਰਡ ਪਿਆ ਹੈ---'ਨੀਤਾ ਬਰਾਉਨ'। ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਨੀਤਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਉਸਦਾ ਪਤੀ…ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਾਰਡ ਪੋਸਟਮੈਨ ਦੇ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਰੇਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਤੇਰਾ ਹੈ।' ਤੇ ਕਾਰਡ ਉਸ ਵੱਲ ਸਰਕਾਅ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰੇਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੰਜ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਜੀ ਕੋਈ ਲਾਸ਼ ਹੋਵੇ। ਏਸ ਤੁਰਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਧੁਰ-ਅੰਦਰ ਤਕ ਕੰਬ ਗਈ ਸੀ। ਇਹੀ ਰੇਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਰਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ…
ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਸਾਦੀ ਜਿਹੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਵਾਲ ਬਸ ਇੰਜ ਹੀ ਸਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ…ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਸੀ, 'ਇਹ ਨੇ ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ…'
ਉਹ ਝੱਟ ਹੀ ਬੋਲਿਆ ਸੀ, 'ਓ-ਅ, ਬਾਈ ਗਾਡ ?'
'ਕਿਉਂ ਕੋਈ…ਸ਼ੱਕ ਏ ?'
'ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਪੇਪਰ ਵਿਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਯੂ ਆਰ ਏ ਗ੍ਰੇਟ ਲੇਡੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ…ਖ਼ੈਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਈ ਸੋਚਿਆ ਸੀ।…ਹੋਰ ਕੁਝ ਟੁੱਟ ਜਾਏ ਤਾਂ ਏਨਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਇਮੇਜ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਏ।'
ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ : ਗ੍ਰੇ-ਸੂਟ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਚ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਟਾਈ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਲਿਸ਼ਕਦੇ ਬੂਟ।
'ਕੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਓ ?'
ਨੀਤਾ ਬਰਾਉਨ ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਫੜ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ, 'ਅ…ਤੁਸੀਂ ਪਾਲਸ਼ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਓ ?'
'ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ, ਪਾਲਸ਼ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ…ਅਸਲ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹੈ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ…ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ੈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਚਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਿੜ-ਪੁੜ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਫਾਰ ਯੋਰ ਪਰਸਨਲ ਇੰਫਮੇਸ਼ਨ, ਕੰਨ ਜ਼ਰਾ ਨੇੜੇ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਹੋਅਰ ਡਾਈ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਵਾਂ।'
ਨੀਤਾ ਬਰਾਉਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁੰਗੜ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਰੇਜੀ ਛੱਤ ਪਾੜਵਾਂ ਹਾਸਾ ਹੱਸਿਆ ਸੀ।
ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਏਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ…ਉਸਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।
ਡਿਨਰ ਲਈ ਉਹ ਟੇਬਲ ਸਜਾਉਣ ਆਈ : ਵਿਚਕਾਰ ਪਲੇਟਾਂ, ਖੱਬੇ-ਹੱਥ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਚਮਚੇ, ਗਲਾਸ ਵੀ ਉਸੇ ਪਾਸੇ, ਸੱਜੇ ਲੱਗੇ ਰਿੰਗ 'ਤੇ ਨੈਪਕਿਨ ਤੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਕੈਂਡਲ---ਮਿਸਟਰ ਬਰਾਉਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੀ---ਕਿਸੇ ਨੇ ਪ੍ਰੇਜ਼ੈਂਟ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਕ ਸਲਿੱਪ ਦੇ ਨਾਲ 'ਇਹ ਕੈਂਡਲ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਕਿ ਡਾਇਨਿੰਗ ਟੇਬਲ ਤੇ ਰੱਖ ਛੱਡੋ, ਬਲਿਕੇ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਏ ਕਿ ਹਨੀਮੂਨ ਦੀ ਰਾਤ ਮੱਧਮ-ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵਾਈਫ਼ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿਓ…' ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਮਿਸਟਰ ਬਰਾਉਨ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਿਆਂ ਲਾਈਟ ਆਫ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਕੈਂਡਲ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਸੀ।
ਕੈਂਡਲ ਕੋਲ ਕਾਰਡ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿਆ ਸੀ। ਬੁੱਕ-ਪੋਸਟ। ਉਹ ਜਾਣੀ ਹੈ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਏਗਾ, ਪਰ ਕਾਰਡ ਅਜੇ ਤੀਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਕਾਰਡ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇ ? ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਇਸ਼ਿਕਾ…ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੇ ਹੋਸਟਲ ਜੋਇਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, 'ਇਸ਼ਿਕਾ ਬਰਾਉਨ'।
ਉਸ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਬੇਟਾ, ਹੁਣ ਤੂੰ…'
ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੇ ਯਕਦਮ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, 'ਮੰਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਰਾਉਨ ਤੋਂ ਸਾਈਮਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਓ, ਪਰ ਮੈਂ ਡੈਡੀ ਚੇਂਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।'
ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਇਸ਼ਿਕਾ ਯਕਲਖ਼ਤ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਬੇਟੀ ਦਾ ਹੀ ਕਾਰਡ ਸੀ…
ਟੇਬਲ ਸਜਾਅ ਕੇ ਰੇਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਸਿੱਧਾ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਨੈਪਕਿਨ ਵਿਛਾਅ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਅਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੂਪ, ਸਿਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਫੇਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ।
ਉਹ ਕੁਝ ਬੋਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਜੀਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ…ਰੇਜੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਏ, ਖ਼ੂਬ ਗੱਸਾ ਕਰੇ, ਇਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਫੀਸ ਭੇਜਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਏ, ਉਸਨੂੰ ਘਰੇ ਬਿਠਾਅ ਲਏ, ਖ਼ੂਬ ਤਾੜੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੰਜ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਨਾ ਕਰੇ।
ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਟੇਬਲ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਫ਼ੰਕਸ਼ਨ ਹੋਏਗਾ ਇਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਉੱਥੇ। ਤੂੰ ਚਲੀ ਜਾਵੀਂ। ਮੈਂ ਇਹਨੀਂ ਦਿਨੀ ਕਾਫ਼ੀ ਬਿਜ਼ੀ ਵਾਂ।' ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਤਾ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਰੇਜੀ ਹੱਥ ਧੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਪਰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛਿੱਟਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੀ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੋਸਟਲ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਬਾਹਰ ਤੇਰੇ ਡੈਡੀ ਖੜ੍ਹੇ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲ ਲੈ।'
ਉਸ ਦਿਨ ਇਸ਼ਿਕਾ ਦਾ ਬਰਥ-ਡੇ ਸੀ ਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਰੇਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਆਓ ਚੱਲੀਏ। ਇਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ…ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ…'
ਰੇਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਹਾ। ਸਿਗਰੇਟ ਪੀਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗਰਮ ਗਰਮ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਪਿਘਲ ਕੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।…' ਮੰਮਾ ਹੁਣ ਵੀ ਹਰ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਹੀ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਟਾਲਰੇਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਓ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੀ, ਰੇਜੀ ਸਾਈਮਨ ਕਿਸ ਟਾਈਪ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੇ…ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਏਨੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਸੇਜ਼ ਸਾਈਮਨ ਬਣਾ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਹਿ ਦੇਣਾ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਮਿਸਟਰ ਬਰਾਉਨ ਬਣ ਜਾਣ…'
ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ।
ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਟੇਬਲ ਲੈਂਪ ਜਗਾ ਕੇ ਰੇਜੀ ਪੜ੍ਹਨ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਇੰਜ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਟੋਕਿਆ ਸੀ, 'ਕਦ ਤਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੋਗੇ?'
ਰੇਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਬਸ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਹੋਰ…ਇਕ ਗੱਲ ਨੀਤਾ, ਅੱਜ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਏਗਾ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਵਾਂ ਏਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਫੇਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਗਾੜਿਆ ਜਾਏ। ਸੱਚ ਮੰਨੀ, ਬਿਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਸੌਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਏ…ਹਰ ਵਾਰੀ ਲੱਗਦਾ ਏ, ਮੈਂ ਬੇਹੱਦ ਹਲਕਾ ਵਾਂ, ਖਾਲੀ-ਖੋਖਲਾ…ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਵਾਂ। ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਫੇਰ ਉਹ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਂਦੇ ਨੇ…।' ਪਰ ਕਿਤਾਬ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਛਿਣ ਨੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਉਸਦਾ। ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਠੀ ਵਿਚ ਬੰਦ ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਰੇਜੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਿਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਫ਼ਿਸ ਵਿਚ ਕੈਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੇਰ ਤਕ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤੀਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਰੇਜੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਰੇਜੀ ਨਹੀਂ, ਮਿਸਟਰ ਬਰਾਉਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਕਹਿੰਦੇ, 'ਅੱਜ ਕੁਛ ਹਲਕਾ ਡਿਨਰ ਹੋ ਜਾਏ ਨੀਤਾ…' ਉਹ ਸਮਝ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਅੱਜ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਏਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ, ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਖਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, 'ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਏ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਆਪਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹੋ, ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਲਓ'।…ਤੇ ਇਕ ਉਹ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਊਂ ਸਕੀ। ਕਦੋਂ ਕਹਾਣੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ, ਕਦੋਂ ਬਰਾਉਨ ਸੌਂਦੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ।…ਤੇ ਜਿਸ ਰਾਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਹਾਣੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਦੇਖਿਆ---ਮਿਸਟਰ ਬਰਾਉਨ ਦਾ ਠੰਡਾ ਜਿਸਮ…ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਆਪਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹੋ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਲਓ…
ਦੇਖਦੇ-ਦੇਖਦੇ ਘਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ; ਸੋਗ-ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵੱਜਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੀ ਸੀ।…ਫੇਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਸੋਗ-ਸਭਾਵਾਂ। ਮਿਸਟਰ ਬਰਾਉਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਏਨੇ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਅੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ…ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਿਆ…ਤਾਂ ਇਸ਼ਿਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। 'ਮੰਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਸਟਲ ਭੇਜ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਟਾਲਰੇਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਾਂਗੀ ਕਿ ਕੋਈ ਆਊਟਸਾਈਡਰ…'
ਉਸ ਛਿਣ ਉਹ ਵੀ ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਟਾਲਰੇਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕੀ। ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਕ ਭਰਪੂਰ ਚੰਡ ਦੇ ਮਾਰੇ…ਪਰ ਰੇਜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, 'ਹੋਰ ਕੁਝ ਟੁੱਟ ਜਾਏ ਤਾਂ ਏਨਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾਂ ਇਮੇਜ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਏ।' ਨੀਤਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਰੇਜੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਸ਼ਿਕਾ ਇਸ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਇਸਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ? ਹਰ ਪਲ ਇਕ ਆਊਟਸਾਈਡਰ ਹੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਉਸਦੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਨੀਤਾ, ਇਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਫੀਸ ਟਾਈਮ 'ਤੇ ਭੇਜ ਦੇਈਂ…' ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਕਦਮ ਹੋਸਟਲ ਸੁਪਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ, ਮਿਸੇਜ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਦਿਨ ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮਿਸੇਜ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਆਓ, ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ…'!
ਫੇਰ ਉਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਬੋਧਨ। ਉਹ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤਕ ਕੰਬ ਗਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਿਸੇਜ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਮਾਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਿਕਾ ਬਰਾਉਨ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿਓ! ਕਹਿਣਾ, ਮੰਮੀ ਆਏ ਨੇ!' ਉਹ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
ਮਾਈ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਝੁਕਾਅ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਏਨਾ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖੇ। ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਤੋਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮਾਈ ਚਲੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਜਿਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸਨੇ, ਪਰ ਇਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਆਉਣ ਤਕ ਦਾ ਖ਼ਾਲੀ ਸਮਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮਾ ਤੇ ਅਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਿਸੇਜ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਆ ਗਈ। ਚਾਹ ਦੇ ਦੋ ਕੱਪ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਦੇ ਕੇ ਬੋਲੀ ਸੀ, 'ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ…ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਮੇਰੇ ਫ਼ੇਵਰੇਟ ਰਾਈਟਰ ਨੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੈੱਟ ਹੋਏਗਾ?'
ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਚਾਹ ਪੀਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।
'---ਮਿਸਟਰ ਬਰਾਉਨ, ਇਕ ਰਿਕਵੈਸਟ ਏ। ਅਗਲੀ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਓ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬ…।'
ਚਾਹ ਕੌੜੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਹ ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਈ। ਮਿਸੇਜ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।
ਉਦੋਂ ਹੀ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।
ਰੇਜੀ ਰਸੀਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਸੀਵਰ ਸਟੈਂਡ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਨੀਤਾ, ਫਾਰ ਯੂ…'
ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਦੀ ਹੋਈ ਮੇਜ਼ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਏਨਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਸੀਵਰ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ, 'ਹੈਲੋ…'
'ਕੌਣ ? ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ ?'
ਉਹ ਰੇਜੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਰੇਜੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਬੈਠਾ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹਾਂ।' ਤੇ ਜਦੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾ ਬਾਥਰੂਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਰੋਣ ਨੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰ ਫ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੋਏਗਾ, 'ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ ਹੈਨ?'…ਰੇਜੀ ਨੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਝਾੜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਮਿਸੇਜ਼ ਸਾਈਮਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਾਲ ਬੈੱਲ ਦੇ ਵੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਰੇਜੀ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਹਲਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਕੁੜੀਆਂ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, 'ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ ਇੱਥੇ ਈ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਨਾ?'
ਰੇਜੀ ਨੇ ਕਿੰਜ 'ਹਾਂ' ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 'ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਆਂ। ਬੁਲਾਅ ਦਿਓ ਨਾ, ਪਲੀਜ਼…'
ਰੇਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਉਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹ ਜਾਏ, 'ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਰਡ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ, ਕਿ ਇਹ ਘਰ ਕਿਸੇ ਬਰਾਉਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਈਮਨ ਦਾ ਹੈ।' ਉਦੋਂ ਹੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਗੱਲ ਇਹ ਈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦਾ ਟ੍ਰਿਪ ਆਇਆ ਏ ਜੀ। ਅਸੀਂ ਬਰਾਉਨ ਸਾਹਬ ਨੂੰ ਕੋਰਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਏ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗਾ ਮੌਕਾ ਸੀ। ਸੋਚਿਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੁਣ ਰਹੇ ਨਹੀਂ…ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਈ ਕਰਦੇ ਜਾਈਏ। ਸੱਚ ਮੰਨਣਾ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਆਏ ਆਂ…ਦੇ ਵਿੱਲ ਫ਼ੀਲ ਜੈਲਸ…'
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਕਹੇ…ਰੇਜੀ ਉੱਠ ਕੇ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ਼-ਬੁੱਕ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, 'ਪਲੀਜ਼ ਸਾਈਨ ਕਰ ਦਿਓ।' ਉਹ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਇਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮਿਸਟਰ ਸਾਈਮਨ ਏ ਇਹ ਘਰ ਸਬਲੈੱਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਏ?'
ਨੀਤਾ ਦਾ ਹੱਥ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੋਈ ਬੜੀ ਹੀ ਕੁਸੈਲੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਸੀ ਪਰ ਬੜੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਹੋਈ ਰੇਜੀ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਚੇਤੇ ਆ ਗਈ…'ਹੋਰ ਕੁਛ ਟੁੱਟ ਜਾਏ ਤਾਂ ਏਨਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾਂ ਇਮੇਜ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਏ…' ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੁ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਬੜੀ ਦੇਰ ਤਕ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ…
…ਉਹ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿਚ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ…ਇਕੱਲੀ। ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ। ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੈੱਡ 'ਤੇ ਲੇਟ ਗਈ। ਰੇਜੀ ਅਜੇ ਵੀ ਬੈਠਾ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕੁਝ ਚਿਰ ਉਹ ਲੇਟੀ ਰਹੀ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਪਾਸਾ ਪਰਤਿਆ। ਇਸ ਵਾਰੀ ਰੇਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਅਜੇ ਤਕ ਜਾਗ ਰਹੀ ਏਂ? ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕਿਹਾ ਏ ਬਈ ਰੀਡਿੰਗ ਦੀ ਹੈਬਿਟ ਪਾ। ਹੁਣ ਲਾਭ ਹੋਏ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਏ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਂਗੀ।'
'ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਗੱਲ ਛੱਡੋ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬੋਰ ਫ਼ੀਲ ਕਰ ਰਹੀ ਆਂ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਜਵਾਨ ਕਹਿਣ ਲਈ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ ਹੀ ਕੀ? ਬਸ, ਚਾਹੁੰਦੀ ਆਂ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਰਹੇ। ਇਕੱਲਿਆਂ ਬੜਾ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਏ, ਰੇਜੀ…' ਆਵਾਜ਼ ਕੰਬ ਗਈ ਸੀ।
'ਸਾਰੀ ਬਾਬਾ। ਬਸ, ਕੁਛ ਪੈਰ੍ਹੇ ਹੋਰ…' ਤੇ ਉਹ ਫੇਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਤਾ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਫ਼ੋਨ ਕਟਵਾ ਦਏਗੀ। ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਸਟਲ 'ਚੋਂ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਅ ਲਏਗੀ…ਉਦੋਂ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀ ਇਸ਼ਿਕਾ ਕੋਈ ਛੇ-ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਏਗੀ, ਉਸਦੇ ਡੈਡੀ ਕਿਸੇ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਐਡੀਟੋਰੀਅਲ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਗਏ ਸਨ, ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਬਾਹਰ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਨਹੀਂ ਆਏ ਤਾਂ ਇਸ਼ਿਕਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਘਰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਜਦੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਤਾਂ ਕੁੱਟ ਵੀ ਧਰਿਆ…ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ। ਬਸ, ਇਕੋ ਰਟ, 'ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਦਿਓ।' ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਰਜੈਂਟ ਤਾਰ ਦੇਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਡੈਡੀ ਆਏ, ਤਾਂ ਸਫਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਸਨ, 'ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਨੀਤਾ ਕਿ ਪਤੀ ਨਾਂਅ ਦਾ ਤੇਰਾ ਆਦਮੀ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਏ। ਕਿੰਨਾ ਇਮਪਾਰਟੈਂਟ ਆਦਮੀ ਏਂ। ਓ ਬਈ, ਉਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਖਾਊ ਯਾਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸੀ…ਰਸਾਲੇ ਲਈ ਕੁਛ ਗਰਾਂਟ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਰਸਾਲੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ। ਸਾਰਿਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਗਰਾਂਟ 'ਤੇ ਸੀ---ਗਿਰਝਾਂ ਵਾਂਗਰ।'
'ਬਸ, ਇਕ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋਵੋਗੇ…'
'ਆਫ਼ ਕੋਰਸ। ਬਿਲਕੁਲ। ਇਸੇ ਕਰੈਕਟਰ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਨੇ।'
ਉਸਨੇ ਖਿਝ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, 'ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਦੈ…?'
'ਸਨਮਾਨ ! ਮਿਸੇਜ਼ ਬਰਾਉਨ ਕਹਾਉਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ…'
ਨੀਤਾ ਸਾਈਮਨ ਯਕਦਮ ਤ੍ਰਬਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਕੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਥਰੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧੌਣ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਫੇਰਦੀ ਹੈ। ਗਲਾ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ---ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਜ਼ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਰੇਜੀ ਅਜੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ…ਰੇਜੀ ਸਾਈਮਨ। ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਦਮੀ ਕੋਈ ਆਊਟਸਾਈਡਰ ਹੀ ਹੈ…ਤੇ ਉਹ ਅੰਦਰੇ-ਅੰਦਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਰਜਾਈ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਲਕੋ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੇ-ਅੰਦਰ ਸਿਸਕਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ---ਤੁਹਾਡੀ ਇਮੇਜ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਟੁੱਟਣਾ ਪਏਗਾ ਮੈਨੂੰ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਿਊਂਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿਣਾ, ਤਾਂ ਏਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਉਂ ਹੋਏ…ਕਿਉਂ ਹੋਏ ਸੀ ਏਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਇਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਡੈਡੀ???

ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ

ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ : ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ :: ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿਨ ਸ਼ਾਹ ਪੁਸ਼ਪ
ਅਨੁਵਾਦ : ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ ਜੈਤੋ Í ਮੁਬਾਇਲ : 94177-30600.
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਰੋਕਾਰ : 34.---ਮਈ-ਜੁਲਾਈ 2008. ਵਿਚ ਛਪੀ ਹੈ। ਸਰੋਕਾਰ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ ਹੈ = 01672-250346.
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਵੇਰ ਹੋਈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਚਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਮਿਸੇਜ ਇਵਲਿਨ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਵਾਲ ਵਾਹੁਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ…ਪਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਵਲਿਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ! ਫੇਰ ਇਹ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੋਈ? ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਪਛਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ---'ਬਰੇਵ ਡਾਟਰ ਆਫ਼ ਏ ਬਰੇਵ ਮਦਰਲੈਂਡ'…ਇਹੀ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਮਿਸਟਰ ਸਾਈਮਨ ਨੇ। ਮਿਸਟਰ ਸਾਈਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਬੱਧੀ ਘੜੀ ਲਾਹ ਕੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਦਿਆਂ ਬੋਲੇ ਸਨ---"ਡੇਵਿਸ, ਨੋ ਰਿਲਿਜ਼ਨ ਇਜ਼ ਗਰੇਟਰ ਦੈਨ ਟਾਈਮ। ਟਾਈਮ ਇਜ਼ ਦ ਗਰੇਟੈਸਟ ਧਰਮ। ਬਿਲਿਵ ਦਾ ਟਾਈਮ, ਏਡੋਰ ਦਾ ਟਾਈਮ ਐਂਡ ਡੂ ਐਵਰੀਥਿੰਗ ਅਕਾਰਡਿੰਗ ਟੂ ਟਾਈਮ---ਇਫ ਯੂ ਵਾਂਟ ਟੂ ਲਿਵ…ਇਫ ਯੂ ਵਾਂਟ ਟੂ ਸਰਵਾਈਵ…" (ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ---ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜਿਊਣਾ ਹੈ, ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੋ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ 'ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ।) ਫੇਰ ਮੁੜੇ ਸਨ---"ਇਵਲਿਨ, ਬਰੇਵ ਡਾਟਰ ਆਫ ਏ ਬਰੇਵ ਮਦਰਲੈਂਡ…ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਤੀਕ ਫਾਈਟ ਕਾਰਨਾ ( ਬਹਾਦਰ ਮਾਤਭੂਮੀ ਦੀ ਬਹਾਦਰ ਬੱਚੀ---ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਲੜੀਂ)।"
ਫਾਈਟ ਦੇ ਸਿਵਾਏ ਉਸਨੇ ਕੀਤਾ ਕੀ ਹੈ !
ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ---ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ…ਓਦੋਂ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਪਿੱਛੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ---"ਇਵਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਟੈਨਪਰਾਮੈਂਟ (ਸੁਭਾਅ) ਦੀ ਏਂ, ਪਰ ਏਨਾ ਚੇਤੇ ਰੱਖੀਂ, ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫਰੀਡਮ (ਆਜ਼ਾਦੀ) ਮਿਲ ਗਈ ਏ, ਪਰ ਇਹ ਆਪਣਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਘਰ---'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਲਾਮ ਏ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ?"
ਉਸ ਰਾਤ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ।
ਫੇਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸਨ। ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿਚ ਘਰੇ ਸਨ। ਬਿਆਲੀ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਭਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਲੂਸ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ…ਕੁਝ ਲੋਕ 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋ ਕੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਂਦੇ…"ਅੰਗਰੇਜ਼ੋ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ…" ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਪੁੱਟਣ ਲੱਗਦੇ, ਗੰਦੀਆਂ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦੇ, ਫੇਰ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੀਕਦੇ, "ਹਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾ ਨਮਕ ਖਾਯਾ…ਤੁਮ ਸਾਲਾ ਲੋਗ ਭੀ ਖਾਤਾ ਹੈ…ਤੁਮ ਸਬ ਅਨਗ੍ਰੇਟਫੁਲ ਹੈ…"
ਫੇਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋਈਆਂ।
ਉਹ ਜਿਸ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ। ਪਰ ਭੱਜ ਕਿੰਨਾ ਸਕੇ? ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਤ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤਾਂ ਥਾਵੇਂ ਹੀ ਢੇਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਫੇਰ ਲੱਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਦੋਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਏ ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਤੇ ਮੂੰਹੋਂ ਗੰਦੀਆਂ-ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਉਗਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, "ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਲਾ ਬਾਸਟਰਡ…ਹਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾ ਨਮਕ ਖਾਯ, ਅਨਗ੍ਰੇਟਫੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤਾ।" ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ 'ਵੀ' ਬਣਾਉਂਦੇ। ਫੇਰ ਕੂਕਦੇ…ਮਿਲ ਗਿਆ…ਵੀ ਫਾਰ, ਵਿਕਟਰੀ…"
ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ ਇਵਲਿਨ ਡੈਨੀਅਲ, ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਬਣ ਕੇ, ਕਿੰਨਾਂ ਕੁਝ ਝੱਲਿਆ ਸੀ! ਇਕ ਵਾਰੀ ਚਾਹ ਦੇਣ ਗਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਾ ਸਾਹਬ ਨੂੰ---"ਪਾਪਾ ਚਾਹ…"
"ਓਅ ਟੀ…ਗੁੱਡ…" ਤੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠਾਇਆ ਸੀ, ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ। ਕਿੰਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ-ਹੋਏ ਸਨ, ਨਿਰੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ---ਕੀ ਇਹ ਉਹੀ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਦੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ?
ਇਕ ਲੱਤ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਲਮਕਾਅ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਸਨ---"ਨਾਊ ਗਿਵ ਮੀ…"
ਉਸਨੇ ਚਾਹ ਦੀ ਪਿਆਲੀ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀ। ਫੇਰ ਉੱਥੇ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪਿਆਲੀ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਬੋਲੇ---"ਹੁਣ ਉਹ ਚਾਹ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਕਿੱਥੇਂ, ਅਸਾਨੂੰ ਇਕ ਵੇਰ ਮਿਸਟਰ ਰਾਬਰਟਸਨ ਦੀ ਵਾਈਫ ਨੇ ਚਾਹ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿਲਾਈ ਸੀ। ਖਾਲਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਚਾਹ…ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਈ ਇਵਲਿਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਾਲੇ ਤਾੜੀ ਪੀਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲੋਕ ਸਨ---ਫਰੀ ਪੈਕੇਟ ਸੁੱਟਦੇ ਸਨ ਘਰੋ-ਘਰੀਂ। ਤਦ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਉਜੱਡਾਂ ਨੇ ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਸਿੱਖੀ।"
"ਪਾਪਾ!" ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਕੂਕੀ ਸੀ।
"ਤੂੰ ਚੀਕੀ ਕਿਉਂ ਏਂ?"
"ਸਾਰੀ ਪਾਪਾ!"
"ਨੌ ਸਾਰੀ, ਤੂੰ ਚੀਕੀ ਕਿਉਂ ਸੈਂ?"
"ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਬੁਰੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਆਖਿਰ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਂ।"
"ਯੂ ਇੰਡੀਅਨ ਬਿੱਚ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਬੁਰੀ ਲੱਗੀ…ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਚਾਹ ਬੁਰੀ ਲੱਗੀ।" ਤੇ ਗਰਮ ਗਰਮ ਚਾਹ ਉਹਨਾਂ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਸੜੇ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ…ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਕਿੰਨਾ ਰੋਈ ਸੀ ਉਹ, ਉਸ ਰਾਤ---"ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿਓ, ਇਸ ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਝੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ।" ਲੜਾਂਗਾ। ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੀਕ ਲੜਾਂਗਾ। ਇਸ 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਨੇ ਵੀ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਏਂ।" ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
"ਇਵਲਿਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪਾਪਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਆਂ। ਤੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਚਲੀ ਜਾਹ, ਪਰ ਮੈਂ
ਫੇਰ ਜਾਇਆ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ ਦੋਵੇਂ ਰਲ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਜੁਟ ਗਏ ਸਨ। ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ---ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਕੜ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਘਰ ਨੂੰ…
"ਦੀਦੀ ਜੀ ਖਾਣਾ ਠੰਡਾ ਹੋ ਰਿਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਟੈਮ ਹੋ ਗਿਐ, ਕੁਸ਼ ਪਤਾ ਈ?"
ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਤ੍ਰੁਬਕ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ, "ਅੱਜ ਕਾਲਜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਕਿ…?"
"ਅੱਜ ਤਾਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ…"
"ਤਬੀਅਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਾਣ ਦਿਓ। ਏਨਾਂ ਖ਼ੂਨ ਸਾੜਨ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ!" ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਚਲੀ ਗਈ।
ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਘੜੀ ਦੇਖ---ਨੌਂ…ਪਰ ਇਹ ਘੜੀ ਤਾਂ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਦੇ ਗੁੱਟ ਤੇ ਵੱਝੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਕਿੰਜ ਆ ਗਈ?
"ਅੱਜ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇਖਿਆ ਈ?"
"ਹਾਂ, ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਹੈ…"
"ਕੁੜੀਆਂ ਨੁੰ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਏ। ਇੱਥੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਕਾਲੇਜ ਏ। ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।"
"ਤੁਸੀਂ ਕਹਿਣਾ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਓ?"
ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਮੇਟਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਤੂੰ ਐਮ.ਏ. ਐਂ, ਇਸ 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਕਾਲੇਜ ਬਣਾ ਦੇਅ। ਜਦੋਂ ਤੀਕ ਕੁੜੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨਗੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਦੇਸ਼ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।"
ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਾਂਡੇ ਜੀ ਆ ਗਏ ਸਨ---"ਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਤਦੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰੇਗਾ ਜੀ, ਜਦੇ ਪਾਂਡੇ ਜੀ ਦੇ ਢਿੱਡ 'ਚ ਕੋਈ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਵੜੇਗਾ।"
"ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਭੱਜੇ ਆਂ ਕਦੀ ਪਾਂਡੇ ਜੀ?"
"ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹੈ ਜੀ।"
"ਸਵਾਹ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹੈ! ਕਈ ਸਾਲ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾਂ ਕਿ ਕਈ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਡਮੀਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਪਾਂਡੇ ਜੀ, ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾਂ, ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇਜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਆਂ…"
ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਠਹਾਕਾ ਲਾਇਆ ਸੀ ਪਾਂਡੇ ਜੀ ਨੇ---"ਦਿਮਾਗ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਸਕੂਲ-ਵਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਲਓ, ਚੱਲ ਜਾਏਗਾ; ਪਰ ਕਾਲੇਜ…"
ਪਾਂਡੇ ਜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕ ਹੱਸੇ ਸਨ।
ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ---"ਹੱਸਣ ਦਿਓ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਵਲਿਨ। ਉਹ ਇਸ ਗ਼ੁਲਾਮ ਘਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਆਂ, ਇਹ ਘਰ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਤੀਕ ਪਾਪਾ ਸਨ, ਇਹ 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਂ, ਪਾਪਾ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਹ ਘਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ…"
ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਰਾਤ ਦਾ ਚੇਤਾ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਪਾ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਪਾਪ ਨੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ 'ਵੀ' ਬਣਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ---"ਵੀ ਫਾਰ?"
ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ ਸਨ।
"ਤੂੰ ਦੱਸ ਇਵਲਿਨ, ਵੀ ਫਾਰ?"
ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ---"ਪਾਪ, ਵੀ ਫਾਰ, ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ।"
"ਨੋ ਨੋ," ਪਾਪਾ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੂਕੇ ਸਨ, "ਵੀ ਫਾਰ, ਵਿਕਟਰੀ। ਯੂ ਇੰਡੀਅਨ ਬਿੱਚ…ਅੰਡਰਸਟੈਂਡ…?" ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਪਾਪਾ ਮਰਦੇ ਮਰਦੇ ਵੀ ਗਾਲ੍ਹ ਕੱਢ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ---"ਰੋ ਨਾ ਇਵਲਿਨ, ਦੇਖ ਮੇਰੇ ਪਾਪਾ ਮਰੇ ਨੇ, ਰੋਣਾ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਏ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਆਂ ਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਘਰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਏ। ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।"
"ਕੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਏਂ?" ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।
"ਅੰ…!" ਉਹ ਤ੍ਰਬਕ ਕੇ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈ ਸੀ, "ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਓ। ਇਸ ਘਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਾਲੇਜ ਖੋਲ੍ਹਾਂਗੇ…ਪਰ ਸਾਡੀ ਸਰਵਿਸ…?"
ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਸਨ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ। ਫੇਰ ਬੋਲੇ ਸੀ, "ਤੂੰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵਜੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਏਂ ਨਾ…ਸਾਡਾ ਕਾਲੇਜ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੱਲੇਗਾ; ਨਾਈਟ-ਕਾਲੇਜ।"
ਤੇ ਫੇਰ ਨਾਈਟ-ਕਾਲੇਜ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬੋਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਰੰਗ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬੋਰਡ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਲਿਖਿਆ ਸੀ : 'ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲੇਜ'…ਮੱਲੋਮੱਲੀ ਰੋਣ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ…'ਵੀ ਫਾਰ ਵਿਕਟਰੀ…ਯੂ ਇੰਡੀਅਨ ਬਿੱਚ…'
ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਆਈਆਂ ਸਨ।
ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲੇਜ ਵਿਚ ਜਿਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਉਹ ਘਰੋ-ਘਰੀ ਜਾਂਦੇ। ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕਾਲੇਜ ਤੁਰਿਆ ਸੀ।
ਇਕ ਸਾਲ, ਦੋ ਸਾਲ, ਤਿੰਨ ਸਾਲ---ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਹਰ ਰਾਤ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਡੈਕਸ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ। ਕਮਰੇ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ…ਤੇ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠ ਬਣੀ ਸੀਮਿੰਟ ਦੀ ਬੈਂਚ ਉੱਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦੇ ਤੇ ਕਾਲੇਜ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।
ਫੇਰ ਘੰਟੀ ਵੱਜਦੀ। ਕਾਲੇਜ ਟਾਈਮ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ। ਇਕ ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਡੈਕਸ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿਛਦੇ। ਉਹ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਣ ਲੱਗਦੀ। ਬੱਚੇ ਉਡੀਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਕਦੀ ਕਦੀ ਬੱਚੇ ਵੀ ਹਿਰਖ ਜਾਂਦੇ---"ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠ ਠੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਾ। ਖਾਣਾ ਜਲਦੀ ਬਣਾਇਆ ਕਰੋ, ਭੁੱਖ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।"
"ਦੀਦੀ ਜੀ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਓ, ਹੁਣ ਏਨਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਪਟਾਰ ਕਾਹਦੇ ਲਈ…?" ਇਹ ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਹੈ।
ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ। ਚੁੱਪਚਾਪ ਖਾਣੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਰਸੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
"ਜ਼ਰਾ ਠਹਿਰੋ, ਦਾਲ ਫੇਰ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿਆਂ।" ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਦਾਲ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ…ਇਸ ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿੰਨਾ ਰੋਈ ਸੀ ਉਹ, ਉਸ ਦਿਨ---ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗਾਰਡੀਅਨ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ 'ਰਾਤ ਨੂੰ 'ਕੱਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਏਗੀ।'…ਤੇ ਫੇਰ 'ਡੇ-ਕਾਲੇਜ' ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਵੀਡੈਂਟ ਫੰਡ ਵਿਚੋਂ ਲੋਨ ਲਿਆ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿੱਥੋਂ ਕੀ-ਕੀ ਲਿਆ---'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਬਣਨ ਲੱਗਿਆ। ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ…ਕਦੀ ਸੀਮਿੰਟ ਲੈਣ ਦੌੜਦੇ, ਕਦੀ ਇੱਟਾਂ ਲਈ, ਕਦੀ ਸਰੀਆ ਤੇ ਕਦੀ ਰੇਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪੈ ਗਏ। ਇਕ ਦਿਨ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਘੜੀ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਜੇਬ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੁੜਿਆ-ਤੁੜਿਆ ਕਾਗਜ਼ ਕੱਢ ਕੇ ਬੋਲ, "ਮੈਂ ਮਿਸਟਰ ਸਾਈਮਨ ਦੀਆਂ ਆਖੀਆਂ ਲਾਈਨਾ ਨੋਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ। ਦੇਖ, 'ਨੋ ਰਿਲਿਜ਼ਨ ਇਜ਼ ਗਰੇਟਰ ਦੈਨ ਟਾਈਮ। ਟਾਈਮ ਇਜ਼ ਦ ਗਰੇਟੈਸਟ ਧਰਮ। ਬਿਲੀਵ ਦਾ ਟਾਈਮ, ਏਡੋਰ ਦਾ ਟਾਈਮ ਐਂਡ ਡੂ ਐਵਰੀਥਿੰਗ ਅਕਾਰਡਿੰਗ ਟੂ ਟਾਈਮ---ਇਫ ਯੂ ਵਾਂਟ ਟੂ ਲਿਵ…ਇਫ ਯੂ ਵਾਂਟ ਟੂ ਸਰਵਾਈਵ…'ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਘੜੀ ਤੂੰ ਸਾਂਭ ਤੇ ਇਹ ਕਾਗਜ਼ ਵੀ।"
ਘੜੀ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਹੇਠ ਪਿਆ ਹੈ। ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ ਨੇ---ਬੇਟੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਬੇਟਾ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ! ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਏਨਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਪਟਾਰ!
"ਗੱਲ ਕੀ ਏ ਦੀਦੀ ਜੀ? ਰੋਜ਼ ਤਾਂ ਬੜੀ ਕਾਹਲੀ-ਛੇਤੀ ਕਰਦੇ ਓ। ਅੱਜ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?" ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਦਾਲ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
"ਕੁਛ ਨਹੀਂ।"
"ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਕਿਹੈ ਬਈ ਏਨਾ ਖ਼ੂਨ ਸਾੜਨ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਏ ? ਸਾਹਬ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਇਹੋ ਹਾਲ ਏ, ਉਹ ਵਿਚਾਰੇ ਤਾਂ ਕਾਲਜ-ਕਾਲਜ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ…ਆਹੋ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਭਕਾਈ ਮਾਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਐ, ਪਰ ਕੋਈ ਸੁਣੇ ਵੀ…" ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ।
ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੀ ਖਾਂਦੀ ਰਹੀ।
ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਸੀ---ਗੜਬੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਈ ? ਉਸਨੂੰ ਚੇਤੇ ਆਇਆ : ਜਦੋਂ ਦਾ ਕਾਲੇਜ ਰਿੜ੍ਹ ਪਿਆ ਸੀ, ਨਿੱਕੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿਚ ਨਕਲ ਮਾਰਦੀ ਫੜ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਰੇਸਟੀਕੇਟ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ-ਸ਼੍ਰੀ ਆ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ---"ਮੈਂ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਹਿੰਮਤ ਕਿੰਜ ਹੋਈ।" ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਟਾਫ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ। ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਰਹੀ ਸੀ---ਡੂ ਅਕਾਰਡਿੰਗ ਟੂੰ ਟਾਈਮ…
ਤੇ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਵਧਦਾ ਹੀ ਗਿਆ। ਘੱਟ ਨੰਬਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਐਡਮੀਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਫ਼ੋਨ---"ਦੇਖੋ, ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ।'
"ਪਰ ਉਸਦੇ ਨੰਬਰ ਬੜੇ ਘੱਟ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਲੇਜ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਵਾ ਦੇਂਦੇ…"
"ਗੁੱਡ ਆਈਡੀਆਂ ! ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਫਿਲਹਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਬੱਚੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲਿਖ ਲਿਓ। ਸੌਰੀ ਨਾ ਕਹਿਣਾ, ਵਰਨਾ ਗਰਾਂਟ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਸੌਰੀ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਈਡੀਆ ਕੈਸਾ ਲੱਗਿਆ ?"
ਉਸ ਰਾਤ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ---"ਡੇਵਿਸ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ? ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ? ਕੋਈ ਮਨਿਸਟਰ ਹੈ, ਕੋਈ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਹੈ। ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਗੰਡਾ ਹੈ। ਐਡਮੀਸ਼ਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰੋ, ਲੈਕਚਰਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ-ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖੋ, ਚਪੜਾਸੀ ਤੀਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਾਂ ? ਕਿੰਨਾਂ ਲੜਾਂ ? ਇਹ ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ ਮੁੜ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਅਗਨੀ ਕੁੰਡ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ!" ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਮਿਸਟਰ ਸਾਈਮਨ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ---"ਬਰੇਵ ਡਾਟਰ ਆਫ ਏ ਬਰੇਵ ਮਦਰਲੈਂਡ। ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੀਕ ਫਾਈਟ ਕਰਨਾ…"
ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਲੜਾਈ। 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ…ਸਰਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਘਰ, ਕਿੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ! ਇਸਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੁਣ ਫੇਰ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਵਰੋਲੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ, ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਜਾਂ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲੇਜ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜ ਰਹੀ ਹੈ।
ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ।
ਸਾਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਰਸੀਵਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ---"ਓ ਬਾਈ ਜੀ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਜ਼ਰਾ ਚੈਨ ਨਾਲ ਖਾ-ਪੀ ਤਾਂ ਲੈਣ ਦਿਆ ਕਰੋ…ਊਂਅ…।"
ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਉਠ ਗਈ। ਹੱਥ ਧੋਣ ਲੱਗੀ। ਵਾਸ਼ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਿਆ। ਇਹੀ ਹੈ ਉਹ ਬਰੇਵ ਡਾਟਰ ਆਫ ਬਰੇਵ ਮਦਰਲੈਂਡ ? ਹਾਂ, ਉਹੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਕਿਹਾ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲੇਜ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਰੰਗਾ-ਰੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ।…ਤੇ ਜਦੋਂ ਖਾਣੇ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਯਕਦਮ ਉਹ ਬੋਲ ਪਈ ਸੀ---"ਸਾਰੀ ਸਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੈਕਚਰਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਾਂਗੇ। ਥਰਡ ਡਵੀਜ਼ਲਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕ, ਥਰਡ ਕਲਾਸ ਐਮ.ਏ., ਬੈਕ ਡੇਟ ਵਿਚ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਕਰਨਾ ਮੇਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਮੈਂ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ…ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹੋਵੇ।" ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਸਨ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ---"ਆਈ ਐਪਰੀਸ਼ਿਏਟ !"
ਕੁਸੈਲਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਈ ਸੀ ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ।
ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਆਈ। ਕਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਈ। ਹੁਣ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਘਰ ਕਾਲੇਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਨੇ 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਕਾਲੇਜ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।
ਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਫ਼ਿਸ ਵਿਚ ਆਈ ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਹੇਠ ਦੱਬੇ, ਮੁੜੇ-ਤੁੜੇ ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ 'ਨੋ ਰਿਲੀਜ਼ਲ ਇਜ ਗਰੇਟਰ ਦੈਨ ਟਾਈਮ। ਟਾਈਮ---ਇਫ ਯੂ ਵਾਂਟ ਟੂ ਲਿਵ…ਇਫ ਯੂ ਵਾਂਟ ਟੂ ਸਟਰਾਈਵ'…।
ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬੜੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ, ਕਈ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਓ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਅੱਜ ਤੋਂ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲੇਜ ਦਾ ਹੋਇਆ।"
ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀ।
ਇਕ ਸਟਾਫ਼ ਟੀਚਰ ਨੇ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲੀ, "ਰਹਿਣ ਦਿਓ…"
ਫੇਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਹੇਠੋਂ ਮੁੜੇ-ਤੁੜੇ ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ। ਘੰਟੀ ਵੱਜਦੀ ਰਹੀ। ਬਿਨਾਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤਿਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਟੋਹੰਦੀ-ਟਟੋਲਦੀ ਰਹੀ। ਫੇਰ ਬੜੀ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਲਿਖਣ ਲੱਗੀ---"ਨੋ ਰਿਲਿਜ਼ਨ ਇਜ ਗਰੇਟਰ ਦੈਨ ਪਾਲਟਿਕਸ। ਪਾਲਟਿਕਸ ਇਜ ਦ ਗਰੇਟੈਸਟ ਧਰਮ। ਬਿਲਿਵ ਦਾ ਪਾਲਟਿਕਸ, ਏਡੋਰ ਦਾ ਪਾਲੀਟੀਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਡੂ ਐਵਰੀਥਿੰਗ ਅਕਾਰਡਿੰਗ ਟੂ ਪਾਲੀਟੀਸ਼ਨਜ਼---ਇਫ ਯੂ ਵਾਂਟ ਟੂੰ ਲਿਵ…ਇਫ ਯੂ ਵਾਂਟ ਟੂ ਸਰਵਾਈਵ…।" (ਰਾਨੀਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ---ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜਿਊਣਾ ਹੈ, ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੋ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ।)
ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਹੇਠ ਨੱਪ ਕੇ ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਨੇ ਰਸੀਵਰ ਚੁੱਕਿਆ---"ਮੈਂ ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ…ਐਕਸ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਫ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲੇਜ…ਮੈਂ ਰਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਬੜੀ ਖੂਬੀ ਨਾਲ ਕਾਲੇਜ ਚਲਾਇਆ ਏ ਤੇ ਹਰ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਜੀ, ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਨ ਲਈ ਐਫਲੀਏਟਡ ਕਾਲੇਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਤਜ਼ੁਰਬਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ…ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਕੱਲ੍ਹ ਰਾਤੀ ਮੈਂ ਫ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੰਪੇਥੈਟਿਕ ਗਰਾਉਂਡ ( ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਪਰ) ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਥਰਡ ਕਲਾਸ ਐਮ.ਏ. ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ, ਇਸ ਕਾਲੇਜ ਵਿਚ ਬੈਕ ਡੇਟ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ…"
ਰਸੀਵਰ ਰੱਖ ਕੇ ਮਿਸੇਜ ਡੇਵਿਸ ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ। ਕਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਇਕ ਵਾਰੀ 'ਗ੍ਰੇਸ ਵਿਲਾ' ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਫੇਰ ਮਿਸਟਰ ਡੇਵਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਰਡ ਪੜ੍ਹਿਆ---'ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲੇਜ'…ਅਚਾਨਕ ਲੱਗਿਆ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰ ਮਿਟ ਗਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ 'ਵੀ' ਹੈ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਪਾਪਾ ਵਾਂਗ ਚੀਕ ਰਹੇ ਹਨ---"ਵੀ ਫਾਰ, ਵਿਕਟਰੀ…ਯੂ ਇੰਡੀਅਨ ਬਿੱਚ---ਅੰਡਰਸਟੈਂਡ ?"