ਜੀਵਨ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, ---ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ

ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਕਿੱਥੇ , ਅਸੀਂ...?!

--- ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ
ਪੇਸ਼ਕਸ਼ : ਅਨੁ.ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ,ਜੈਤੋ
ਮੋਬਾਇਲ : 94177 30600.

ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਭੈ, ਪੀੜ ਤੇ ਤਕਲੀਫ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ...ਬੇ-ਜ਼ਮੀਨੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ...ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਸਨ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅੱਯਾਸ਼ੀ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੀ ਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਵੀ ਦੇਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਝੂਠ ਬੋਲਣ, ਲੁੱਟਾਂ ਖੋਹਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੰਦੇ-ਕਰਮ; ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਮੈਂ ਨਾ ਕੀਤਾ  ਹੋਵੇ। ਤਕਲੀਫ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਭਲਾ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਬੰਦਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਮੈਨੂੰ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਜਿਊਂਣਾ ਪਿਆ...ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉਹ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਓਵੇਂ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਆਚਰਣ ਵਿਚ ਸੀ। ਕਿਉਂਕ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਖਾਤਰ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਨੂੰ ਛਿਪਾਅ ਕੇ ਬੁਰਾਈਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣ। ਤੇ ਮੈਂ ਇੰਜ ਹੀ ਕੀਤਾ...
ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ। ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਝੂਠ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ...ਝੂਠ, ਜਿਹੜਾ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਝੂਠ ਉਦੋਂ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਘੋਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸਾਂ। ਸੱਚ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਕੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ!?... ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤਕ ਇੰਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਜਾਂ ਦਸ ਸਕਦਾ ਜਿਹੜਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕ ਕਾਰਣ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ-ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ...ਤੇ ਮੈਂ ਫੇਰ, ਦੂਸਰੀ ਵਾਰੀ ਖ਼ੁਦ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਲਈ, ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ।
...ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ...ਕਈ ਪਲ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਆਏ ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਜਿਊਂ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕੀ ਕਰਣ ਲਈ ਜਿਊਂ ਰਿਹਾ ਹਾਂ! ਮੈਂ ਅਤਿ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿਊਂ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਟੁੱਟ-ਟੁੱਟ ਕੇ ਖਿੱਲਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਇਹ ਪਲ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਕਫ਼ੇ ਪਿੱਛੋਂ ਮਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ...ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਲਿਖੇ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਸਿਆਹੀ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਐਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਹਨੇਰਾ ਟਪਕਦਾ ਤੇ ਪਸਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਜਚ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਿਹਾ।
ਅੰਦਰ ਮਨ ਵਿਚ ਉਠਦੇ ਹੋਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ—ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦੋਂ ਤਕ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਧਰੀਕਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਉਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਕੋਹਰੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ, ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੈਂ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਬਹੁਤੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ...ਪਰ ਉਤਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਸਾਂ ਤੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਸੱਚ ਇਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ, ਛਲ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸਾਂ। ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕ ਐਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਊਂ ਰਹੇ ਨੇ...ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮੀਂ ਭਾਵਨਾਂ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਠੀਕ ਹੈ...ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ...ਜਿਹੜੀ ਮੇਰੀ ਕਲਪਣਾ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹੋਵੇ। ਬਲਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ—ਹੋਰ ਤੂੰ ਕੀ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜਿਊਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਤੇ ਜਿਊਣਾ ਇਕੋ ਗੱਲ ਹੈ।
     ੦੦੦ ੦੦੦ ੦੦੦